Hokimning xonadonga tashrifi shov-shuv ko‘tardi: Huquq faoli bu haqda nima dedi?

Shahrisabz tumani hokimi Samad Hasanovning xonadonlardan biriga kirib, uydagi tozalikni tekshirgani aks etgan video atrofidagi bahslar kuchaymoqda. Lavhada mansabdorning ayolga farzandi oldida tanbeh berishi, uni ijtimoiy tarmoqda sharmanda qilish bilan ogohlantirishi jamoatchilikning keskin e’tiroziga sabab bo‘ldi.

Inson huquqlari bo‘yicha Markaziy Osiyo assotsiatsiyasining O‘zbekistondagi vakolatxonasi rahbari Gulnoz Mamarasulova voqea yuzasidan xizmat tekshiruvi o‘tkazilishi va hokimning harakatlariga huquqiy baho berilishini talab qildi.

11 daqiqalik videoda nimalar aks etgan?

Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan video 11 daqiqayu 6 soniya davom etadi. Unda tuman hokimi bir xonadonga kirib, uyning sanitariya holati va tozaligini ko‘zdan kechiradi.

Muloqot davomida mansabdor uy egasi bo‘lgan ayolni farzandi oldida keskin tanqid qiladi. Videoda «bu uydan hech kim kelin olmaydi» va «kanalga qo‘yamiz» mazmunidagi gaplar ham eshitiladi.

Mamarasulovaning fikricha, bunday iboralar muammoni hal qilishga emas, fuqaroni omma oldida uyaltirish va kamsitishga xizmat qiladi.

«Davlat organlarining vazifasi fuqaroni sharmanda qilish emas, qonun asosida ish yuritishdir», — deya ta’kidladi huquq faoli.

Hokimning vakolati qayerda tugaydi?

Tuman rahbari hududda sanitariya va obodonlashtirish qoidalariga rioya etilishini nazorat qilishi mumkin. Biroq Gulnoz Mamarasulova bu vakolat mansabdorga fuqaroning shaxsiy hayotiga istalgan tarzda aralashish huquqini bermasligini ta’kidladi.

Uning fikricha, davlat xizmatchisi o‘z vazifasini bajarayotganda ham insonning sha’ni va qadr-qimmatini hurmat qilishi shart. Fuqaroning ijtimoiy ahvoli, uyidagi sharoit yoki tozalik darajasi uni kamsitishga asos bo‘la olmaydi.

O‘zbekiston Konstitutsiyasining 26-moddasida insonning sha’ni va qadr-qimmati daxlsiz ekani belgilangan. 31-modda esa shaxsiy hayot, shaxsga doir ma’lumotlar va uy-joy daxlsizligini kafolatlaydi. Unga ko‘ra, hech kim xonadonda yashovchilarning xohishiga qarshi uyga kirishi mumkin emas.

Biroq videodan xonadon egasi hokimning kirishiga, tasvirga olishga va lavhani internetda tarqatishga rozilik bergan-bermaganini aniqlash imkonsiz. Bu savollarga faqat rasmiy tekshiruv orqali javob topilishi mumkin.

Jarima og‘zaki topshiriq bilan belgilanadimi?

Huquq faoli videoda ma’muriy jazo qo‘llash masalasi ham og‘zaki buyruq shaklida muhokama qilinganiga e’tibor qaratdi.

Uning ta’kidlashicha, jarima mansabdorning xohishi yoki og‘zaki topshirig‘i bilan qo‘llanmaydi. Avvalo huquqbuzarlik qonunchilikda belgilangan tartibda qayd etilishi, keyin esa vakolatli shaxs tomonidan tegishli hujjatlar rasmiylashtirilishi kerak.

Hokim yoki boshqa rahbar qonunda belgilangan tartibni o‘zining og‘zaki ko‘rsatmasi bilan almashtira olmaydi. Shu bois videoda tilga olingan jazo masalasiga ham alohida huquqiy baho berilishi zarurligi aytilmoqda.

«Uy adashtirilgan» degan izoh masalani yopadimi?

Hokimlik munosabatida videoda xonadon noto‘g‘ri ko‘rsatilgani, ya’ni uy adashtirilgani aytilgan.

Biroq Mamarasulovaning fikricha, bu izoh voqeaning asosiy mohiyatini o‘zgartirmaydi. Bahs qaysi xonadonga kirilgani emas, balki mansabdorning fuqaro bilan qanday muomala qilgani, uni tasvirga olgani va videoni ommalashtirish bilan tahdid qilgani haqida ketmoqda.

U quyidagi holatlar tekshirilishi kerakligini ta’kidladi:

— xonadonga kirish uchun fuqaroning roziligi olinganmi;
— ayol va uning farzandini tasvirga olishga ruxsat berilganmi;
— videoni ijtimoiy tarmoqqa joylashtirish uchun rozilik mavjudmi;
— mansabdor o‘z vakolati doirasidan chetga chiqqanmi;
— fuqaroning sha’ni va qadr-qimmatiga putur yetkazilganmi.

Huquq faoli hokimni javobgarlikka tortishni so‘radi

Gulnoz Mamarasulova mazkur holat yuzasidan xizmat tekshiruvi o‘tkazilishi, hokimning harakatlariga huquqiy baho berilishi va qonun buzilishi aniqlangan taqdirda, javobgarlik masalasi ko‘rib chiqilishi kerakligini bildirdi.

Shu bilan birga, hokimning xatti-harakatlarida huquqbuzarlik yoki jinoyat alomatlari bor-yo‘qligi vakolatli idoralarning tekshiruvi va sud xulosasidan keyingina aniqlanishi mumkin.

Hozircha jamoatchilikka hodisa bo‘yicha o‘tkazilgan xizmat tekshiruvi natijalari yoki mas’ul davlat organlarining yakuniy huquqiy bahosi ma’lum qilinmagan.

Bahs bitta xonadon bilan cheklanmaydi

Shahrisabzdagi voqea yana bir bor davlat amaldori va fuqaro o‘rtasidagi munosabat qanday bo‘lishi kerakligi haqidagi savolni kun tartibiga olib chiqdi.

Mansabdor aholining muammosini o‘rganishi va kamchiliklarni bartaraf etish choralarini ko‘rishi mumkin. Ammo bu jarayon kamera qarshisida fuqaroni koyish, uning shaxsiy hayotini muhokama qilish yoki obro‘siga putur yetkazish vositasiga aylanmasligi kerak.

Chunki davlat xizmatchisining vakolati insonning Konstitutsiya bilan kafolatlangan sha’ni, qadr-qimmati va shaxsiy hayotidan ustun emas.

Sizningcha, Shahrisabz tumani hokimining ushbu harakatlariga qanday huquqiy baho berilishi kerak? Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlarda ulashing!