Koinotda tirbandlik: Roskosmos va NASA sunʼiy yoʻldoshlar toʻqnashuvining oldini oladi

Yer orbitasida faoliyat yuritayotgan sunʼiy yoʻldoshlar sonining keskin ortishi koinot xavfsizligi masalasini kun tartibiga chiqardi. Rossiyaning Roskosmos davlat korporatsiyasi va AQSHning NASA agentligi koinotdagi apparatlarning oʻzaro toʻqnashib ketish xavfini kamaytirish maqsadida oʻzaro koordinatsiya ishlarini boshlashga kelishib oldilar. Ushbu hamkorlik orbitadagi murakkab vaziyatni nazorat qilishda muhim qadam boʻlishi kutilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Roskosmos bosh direktori Dmitriy Bakanovning taʼkidlashicha, hozirgi vaqtda Rossiya orbital guruhi yuzlab sunʼiy yoʻldoshlardan iborat boʻlsa, xorijiy hamkorlarda bu koʻrsatkich allaqachon minglab birlikni tashkil etmoqda. Bunday sharoitda maʼlumot almashinuvi va harakatlarni muvofiqlashtirmaslik kutilmagan falokatlarga sabab boʻlishi mumkin. Ixbt.com maʼlumotiga koʻra, NASA vakillari ushbu masalada hamkorlikni kuchaytirish boʻyicha mantiqiy taklif bilan chiqqan.

Orbital xavfsizlik va strategik hamkorlik

Koinot apparatlarining zichligi ortishi nafaqat yangi qurilmalarni uchirishda, balki mavjudlarini boshqarishda ham qiyinchiliklar tugʻdirmoqda. Toʻqnashuv xavfi yuzaga kelganda, har ikki tomon tezkor qaror qabul qilishi va trayektoriyalarni oʻzgartirishi lozim. Bakanovning soʻzlariga koʻra, Roskosmos va NASA oʻrtasidagi oʻta yaqin hamkorlik bu kabi xavflarni minimallashtirishga xizmat qiladi.

Ushbu strategik kelishuv haqidagi bayonot "Soyuz MS-29" boshqariladigan kemasining Xalqaro koinot stansiyasiga (XKS) muvaffaqiyatli parvozi ortidan eʼlon qilindi. 14-iyul kuni Baykonur kosmodromidan start olgan "Soyuz-2.1a" raketa-tashuvchisi uch soatdan koʻproq vaqt ichida kemani stansiyaga yetkazib berdi. Bu esa texnik jihatdan oʻta aniqlikni talab qiladigan jarayon boʻlib, orbitadagi boshqa obʼektlar bilan toʻqnashmaslik masalasi ustuvor ahamiyatga ega.

Yangi ekspeditsiya va ilmiy rejalar

Xalqaro koinot stansiyasiga yetib borgan yangi ekipaj tarkibidan Roskosmos kosmonavtlari Petr Dubrov va Anna Kikina, shuningdek, NASA astronavti Anil Menon oʻrin olgan. Ularning koinotdagi missiyasi 261 sutka davom etishi rejalashtirilgan. Bu vaqt mobaynida mutaxassislar oʻnlab ilmiy tajribalar oʻtkazishadi va stansiyaning texnik holatini saqlash boʻyicha vazifalarni bajarishadi.

Oʻzbekistonlik mutaxassislar va havaskor astronomlar uchun ham ushbu yangilik diqqatga sazovordir. Chunki Yer orbitasidagi har qanday yirik toʻqnashuv "Kessler sindromi" deb ataladigan zanjirli reaksiyani keltirib chiqarishi va insoniyatni uzoq vaqtga koinotdan mahrum qilishi mumkin. Shu sababli, yirik davlatlar oʻrtasidagi bunday hamkorlik global xavfsizlik kafolati hisoblanadi.

Hozirda orbitada nafaqat davlatlarga, balki SpaceX kabi xususiy kompaniyalarga tegishli minglab apparatlar mavjud. Roskosmos va NASA oʻrtasidagi yangi kelishuv kelajakda xususiy sektor bilan ham shunday aloqalarni oʻrnatish uchun asos boʻlishi mumkin. Koinotni oʻrganishda xavfsizlik choralari texnologik taraqqiyot bilan hamqadam boʻlishi shart.