Sunʼiy intellekt va neyroimplant falaj boʻlgan insonga harakat va sezgini qaytardi

Tibbiyot va texnologiya chorrahasida ulkan burilish yuz berdi: olimlar sunʼiy intellekt (AI) hamda maxsus neyroimplantlar yordamida toʻrt yildan buyon falaj boʻlib qolgan bemorning qoʻllarini harakatga keltirishga va unga sezgi qobiliyatini qaytarishga muvaffaq boʻlishdi. Nature Medicine jurnalida eʼlon qilingan tadqiqot natijalari orqa miya jarohati tufayli harakatlanish imkoniyatidan mahrum boʻlgan millionlab insonlar uchun yangi umid eshigini ochmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ushbu noyob tajribada 2020-yilda suvga sakrash oqibatida boʻyin qismidan ogʻir jarohat olgan Kit Tomas ishtirok etdi. Toʻrt yil davomida qoʻl va oyoqlari butunlay falaj (tetraplegiya) holatida boʻlgan Tomas, Northwell Health tibbiyot tarmogʻining Feinstein Institutes for Medical Research boʻlinmasi tomonidan ishlab chiqilgan "qoʻshaloq neyron aylanib oʻtish" (double neural bypass) tizimi yordamida qayta hayotga qaytdi.

Texnologiya qanday ishlaydi?

Tizimning asosi — miya va kompyuter interfeysi, sunʼiy intellekt algoritmlari hamda orqa miya va bosh miyani elektr stimulyatsiya qilish usullari majmuasidan iborat. 15 soat davom etgan murakkab jarrohlik amaliyoti davomida mutaxassislar Tomasning miyasiga 5 ta mikroelektrodli massivni oʻrnatishdi. Ushbu chiplar miyadagi harakatlanish niyatini bildiruvchi signallarni oʻqiydi va ularni qayta ishlash uchun kompyuterga uzatadi.

Sunʼiy intellekt miya signallarini tahlil qilib, ularni bilak mushaklariga uzatiladigan buyruqlarga aylantiradi. Natijada, bemor shunchaki biror harakatni amalga oshirishni oʻylash orqali oʻz qoʻlini qimirlatish imkoniga ega boʻldi. Bu jarayon tabiatdagi tabiiy neyron aloqalarni sunʼiy ravishda tiklash (aylanib oʻtish) orqali amalga oshirilmoqda.

Ajoyib natijalar va sezgi qobiliyati

Oʻquv jarayonidan soʻng, Kit Tomas mustaqil ravishda ovqatlanish, piyoladan suv ichish va hatto burnini qashish kabi oddiy, ammo u uchun imkonsiz boʻlgan harakatlarni bajara boshladi. Tadqiqot natijalariga koʻra, 35 hafta ichida uning oʻng qoʻlidagi ushlash kuchi 86 foizga, chap qoʻlida esa 62 foizga oshgan. Eng hayratlanarlisi, u hatto suhbatlashib turgan holatda ham (diqqatini jamlamasdan) boʻsh tuxum poʻchogʻini sindirmasdan koʻtara olishga erishdi.

Loyiha doirasida nafaqat harakat, balki taktil (sezish) hissi ham tiklandi. Buning uchun olimlar "kortikal koʻzgulash" (cortical mirroring) texnologiyasidan foydalanishdi. 3D-printerda chop etilgan maxsus bilaguzukdagi datchiklar miyaning sensor sohasini ragʻbatlantirib, teginish hissini yaratdi. Tajriba boshlanganidan 25 hafta oʻtib, bemor jarohatdan keyin umuman sezmay qolgan bilak qismini yana his qila boshladi.

Olimlarning taʼkidlashicha, eng muhim jihat neyroplastiklik hodisasidir. Stimulyatsiya toʻxtatilganidan ikki yil oʻtib ham, Tomasning ayrim harakat funksiyalari saqlanib qolgan. Bu asab tizimining yangi aloqalar hosil qilish qobiliyatidan dalolat beradi. Kelajakda ushbu texnologiyani insultdan keyingi asoratlarni davolashda ham qoʻllash rejalashtirilgan.