ITER termoyadroviy reaktori uchun asosiy modul oʻrnatildi

Fransiyadagi Qadarashe shahrida amalga oshirilayotgan xalqaro ilmiy loyiha doirasida muhim bosqichga erishildi. Xitoy milliy yadro korporatsiyasi (CNNC) maʼlumotiga koʻra, dunyodagi eng yirik termoyadroviy reaktor — ITER’ning vakuum kamerasi navbatdagi yirik modulini koʻtarish va oʻrnatish ishlari muvaffaqiyatli yakunlandi. Ushbu jarayon insoniyat uchun ekologik toza va deyarli cheksiz energiya manbasini yaratish yoʻlidagi muhim qadam sifatida baholanmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Vakuum kamerasi tokamakning asosiy qismi hisoblanib, u toʻqqizta yirik sektor modulidan iborat. Har bir shunday elementni tashish, koʻtarish, minaga oʻrnatish, burish va millimetrgacha boʻlgan aniqlikda pozitsiyalash oʻta murakkab muhandislik yechimlarini talab qiladi. Minadagi ishchi maydonning torligi va bir nechta jarayonlarning bir vaqtning oʻzida kesishib bajarilishi umumiy muvofiqlashtirishni yanada qiyinlashtirgan.

Murakkab muhandislik operatsiyasi va xalqaro hamkorlik

Mazkur oʻqqa koʻtarish operatsiyasi CNNC muhandislik konsorsiumi tomonidan dunyoning turli mamlakatlaridan kelgan jamoalar bilan yaqin hamkorlikda amalga oshirildi. Uskunani oʻrnatish jarayoni hech qanday uzilishlarsiz, estafeta rejimida deyarli 30 soat davom etdi. Barcha ishlar hech qanday favqulodda vaziyatlar va sifat nuqsonlarisiz toʻla yakunlanib, yirik asosiy komponentlarni yuqori aniqlikda oʻrnatish vazifasi muvaffaqiyatli ado etildi.

Eslatib oʻtamiz, ITER (Xalqaro eksperimental termoyadroviy reaktor) loyihasi 1985-yilda boshlangan boʻlib, uning qurilishi va moliyalashtirilishida Yevropa ittifoqi, Xitoy, AQSh, Rossiya, Yaponiya, Janubiy Koreya va Hindiston kabi yetti tomon ishtirok etmoqda. Loyihaning asosiy maqsadi boshqariladigan termoyadroviy sintezning tijoratda foydalanishga yaroqliligini amalda sinovdan oʻtkazishdir.

«Sunʼiy quyosh» qanday ishlaydi va uning kelajagi

Loyihaga koʻra, mazkur qurilma bor-yoʻgʻi 50 megavatt quvvat sarflagan holda 500 megavatt termoyadroviy energiya ishlab chiqarishga moʻljallangan. Bu energiya miqdorining oʻn barobar oshishini taʼminlab, kelgusidagi tijorat termoyadroviy elektr stansiyalari uchun yoʻl ochadi. Xitoy ushbu loyihada faol qatnashib, magnitlar va vakuum kamerasi qismlarini oʻz ichiga olgan oʻndan ortiq asosiy jihozlarni ishlab chiqarish hamda tokamakni yigʻish ishlarini bajargan.

Ommaviy axborot vositalarida koʻpincha «sunʼiy quyosh» deb ataluvchi ITER’ning ishlash prinsipi quyosh ichidagi yadroviy sintez reaksiyasiga asoslanadi. Bunda vodorodning ikki izotopi — deyteriy va tritiyning oʻzaro toʻqnashuvi va qoʻshilishi natijasida ulkan miqdordagi toza energiya ajralib chiqadi. Dengiz suvidan olinadigan bir litr deyteriy 300 litr benzinga teng energiya berishi mumkin.

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, ushbu yoqilgʻi zaxiralari amalda tugamaydi va uzoq muddatli istiqbolda zararli radioaktiv chiqindilar hamda issiqxona gazlari chiqishining oldi olinadi. Shu boisdan u insoniyatning uglerodsiz energetika boʻyicha yakuniy va eng istiqbolli yechimi sifatida eʼtirof etilmoqda.