SpaceX oʻz raketalarini Starlinkʼga band qilgani bozorni qiyin ahvolsa qoldirdi

Elon Musk asos solgan SpaceX kompaniyasi oʻzining Falcon 9 raketalarini global Starlink sunʼiy yoʻldosh tarmogʻini kengaytirishga safarbar etib, tashqi buyurtmachilar uchun imkoniyatlarni keskin cheklab qoʻymoqda. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, mazkur holat kosmik sanoatdagi koʻplab startaplar va boshqa operatorlar uchun jiddiy sinovga aylanib, kelgusidagi parvozlarni yillar davomida kutishga majbur qilmoqda. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Statistik maʼlumotlarga koʻra, agar 2020 yilda Falcon 9 parvozlarining 54 foizi Starlink missiyalariga toʻgʻri kelgan boʻlsa, 2026 yilga borib bu koʻrsatkich taxminan 79 foizgacha oʻsdi. Natijada bir nechta yirik sunʼiy yoʻldosh kompaniyalari oʻz qurilmalarini fazoga chiqarish uchun boʻsh joylar faqat 2028–2029 yillargagina ochilishidan ogohlantirildi.

Moliyaviy ustuvorliklar va biznes modeli

Bunday vaziyatning yuzaga kelishiga SpaceX kompaniyasining oʻziga xos biznes modeli sabab boʻlmoqda. Bir vaqtning oʻzida ham yirik tijoriy uchirish operatori, ham dunyodagi eng yirik sunʼiy yoʻldosh guruhi egasi boʻlgan kompaniya uchun oʻz apparatlarini fazoga chiqarish ancha daromadli hisoblanadi. Xususan, 2025 yilda Starlink loyihasi taxminan 11,4 milliard dollar daromad keltirib, SpaceX umumiy tushumining 60 foizini taʼminladi, shu paytda anʼanaviy raketa uchirish biznesi 4,1 milliard dollar atrofida daromad koʻrdi.

Kompaniya oʻz hujjatlarida AQSh davlat kontraktlari va tijoriy mijozlardan koʻra oʻzining foydali yuklariga ustuvorlik berishi mumkinligini ochiq koʻrsatib oʻtgan. Starlink tarmogʻining kengayishi sari bu motivatsiya yanada kuchaymoqda. Bozorda esa hozirning oʻzida sunʼiy yoʻldoshlar ishlab chiqish bilan shugʻullanuvchi 500 dan ortiq Amerika kompaniyalari faoliyat yuritmoqda, ularga kiritilgan umumiy investitsiyalar hajmi esa 2000 yildan beri 50 milliard dollarga baholanmoqda.

Sanoatdagi muqobil choralar va kelajak istiqbollari

Aksariyat yosh kompaniyalar uchun Falcon 9 hozircha oʻz apparatlarini orbitaga chiqarishning eng maqbul va arzon usuli boʻlib qolmoqda. Biroq narxlarning oʻsib borishi ham vaziyatni murakkablashtirmoqda: 2013 yilda bitta raketa uchirish qiymati 54 million dollar atrofida baholangan boʻlsa, hozirga kelib bu narx 74 million dollarga yetdi. Muammo nafaqat startaplarga, balki Amazon kompaniyasining sunʼiy yoʻldosh interneti loyihasiga ham taʼsir koʻrsatmoqda, chunki United Launch Alliance kompaniyasining Vulcan raketalari parvozlari vaqtincha toʻxtatilgan edi.

Vujudga kelgan tanqislik sharoitida sanoat ishtirokchilari yangi muqobillarni qidirishga majbur boʻlmoqda. Masalan, Rocket Lab oʻz infratuzilmasi ustidan nazoratni kuchaytirish maqsadida Iridium sunʼiy yoʻldosh operatorini 8 milliard dollarga sotib olishini eʼlon qildi. Mazkur cheklovlarni faqat ogʻir Starship raketasining muntazam ekspluatatsiyaga kiritilishi va SpaceX umumiy uchirish quvvatining sezilarli darajada oshishi yumshatishi kutilmoqda.