Jill Lepore Kremniy vodiysi va sunʼiy davlat haqida ogohlantirdi

Taniqli Garvard tarixchisi va The New Yorker jurnali muallifi Jill Lepore oʻzining navbatdagi «The Rise and Fall of the Artificial State» nomli kitobida zamonaviy texnologik kompaniyalar demokratiya funksiyalarini bosqichma-bosqich egallab borayotgani haqida jiddiy ogohlantirdi. TechCrunch nashrining Equity podkastiga bergan intervyusida olima xususiy korporatsiyalar davlat boshqaruvini oʻz qoʻliga olayotgani jamiyatni algoritm va mashinalar hukmronligiga, natijada esa yangi turdagi tiranlikka olib kelishini taʼkidladi. Ushbu jarayon nafaqat siyosiy tizimga, balki butun dunyo boʻylab liberal demokratik qadriyatlarga putur yetkazmoqda. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Olimaning fikricha, u «sunʼiy davlat» deb atayotgan tushuncha hozirgi kunda AQSh va boshqa davlatlarda milliy respublikalar oʻrnini egallab bormoqda. Bu gʻoya asrlar davomida shakllanib kelgan texnokratik falsafalarga borib taqaladi va jamiyatni mashinalar boshqarishi muqarrarligini targʻib qiladi. Texnologiya sohasiga qarshi emasligini alohida taʼkidlagan muallif asosiy muammo xususiy korporatsiyalarning davlat vazifalarini bajarishga urinishi ekanini tushuntirdi.

Ilmiy fantastika va siyosat ziddiyati

ixbt.com va boshqa texnologik manbalar muhokama qilgan mavzular qatorida, Jill Lepore Kremniy vodiysining yetakchilari, xususan, Elon Musk ilmiy fantastika asarlari hamda komikslarni notoʻgʻri tushungan holda kelajakni barpo etishga urinayotganini tanqid qildi. Uning soʻzlariga koʻra, Elon Musk yoqtiradigan fantastik gʻoyalar va obrazlar aslida tadbirkorning oʻz siyosiy eʼtiqodlariga butunlay zid keladi va ularni inkor etadi.

Tarixchi oʻzining yangi kitobida bunday sunʼiy tuzilmalarning ildizlarini ilmiy fantastika adabiyoti orqali oʻrganib chiqqan. Uning kuzatishlariga koʻra, mashinalar boshqaruviga asoslangan jamiyatlar uzoq yashay olmaydi va muqarrar ravishda tanazzulga yuz tutadi, biroq zamonaviy texnologik gigantlar bu tarixiy saboqlarni eʼtiborsiz qoldirmoqda.

Demokratiyaning kelajagi xavf ostida

Asar doirasida koʻtarilgan asosiy masalalardan biri — asrlar davomida shakllangan teng huquqlilik va demokratik erkinliklarning soʻnggi yillardagi tushkunligidir. Algoritmlar va korporatsiyalar boshqaruviga asoslangan jamiyat fuqarolarning siyosiy jarayonlardagi ishtirokini yoʻqqa chiqaradi va jamiyatda mistifikatsiyani kuchaytiradi.

Mutaxassislarning taʼkidlashicha, mazkur kitob zamonaviy texnologik sanoatning jamiyatga taʼsirini chuqur ilmiy va tarixiy nuqtayi nazardan tahlil qilishi bilan ahamiyatlidir. U raqamli asrda davlat va fuqaro oʻrtasidagi munosabatlar qanday oʻzgarib borayotganini tushunishda muhim manba boʻlib xizmat qiladi.