NASA va IBM Oyning eng toʻliq sunʼiy intellekt xaritasini yaratdi

AQShning NASA kosmik agentligi va IBM kompaniyasi hamkorlikda sunʼiy intellekt yordamida yaratilgan Lunar Foundation Model nomli Oyning eng toʻliq xaritasini taqdim etdi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, mazkur loyiha suv muzini maxsus mashinali oʻqitish modellariga nisbatan 20 foizdan ortiqroq aniqlikda topish imkonini beradi va kelgusidagi kosmik missiyalar uchun muhim qadam hisoblanadi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ochiq manbali loyiha AQSh va Yaponiya kosmik missiyalarining maʼlumotlarini — gravitatsiya, topografiya, harorat oʻlchovlari hamda optik suratlarni yagona, moslashuvchan formatga birlashtiradi. IBM Research Europe direktori Xuan Bernabe-Moreno ushbu modelni Oyning sirlarini ochishda "raqamli Rozetta toshi"ga qiyoslab, u ilgari tarqoq maʼlumotlar bazasida yashirinib yotgan qonuniyatlarni yuzaga chiqarishini taʼkidladi.

Oy muhiti oʻta ekstremalligi va atmosfera mavjud emasligi bilan ajralib turadi: bunda yorugʻlikni sochuvchi qatlam yoʻqligi sababli soyalar mutlaqo qora, yoritilgan qismlar esa koʻzni qamashtiruvchi darajada yorqin boʻladi. Harorat quyosh ostida +121 darajadan soyadagi kraterlarda –246 darajagacha oʻzgarib turadi. Shuningdek, abraziv yopishqoq chang yuzalarni qoplab, jihozlarni shikastlaydi va kuzatuvni qiyinlashtiradi.

Sunʼiy intellektni oʻqitish va amaliy ahamiyat

Mutaxassislarning tushuntirishicha, qutblarda quyoshning ufqu ostida turishi kraterlar va jarliklarni yashiruvchi uzun soyalarni hosil qiladi. Bunday sharoitda sunʼiy yoʻldosh maʼlumotlarini talqin qilish, astronavtlar uchun xavfsiz yoʻnalishlarni rejalashtirish yoki bazalar uchun joy tanlash nihoyatda ogʻir vazifa hisoblanadi.

Yangi model GRAIL missiyasining 20 kilometr aniqlikdagi gravitatsiya xaritalaridan tortib, alohida toshlarni 1 metr aniqlikda farqlovchi Lunar Reconnaissance Orbiter suratlarigacha boʻlgan turli xil toʻplamlar asosida oʻqitildi. U qoʻpol issiqlik xaritalarini aniqlashtirish, kraterlarni aniqroq topish va muz qatlamlarini aniqlashdagi xatoliklarni kamaytirishga qodir.

NASAning Oy topografiyasi boʻyicha eksperti va loyiha hamrahbari Maykl Barkerning qayd etishicha, sunʼiy intellekt modeli kichik, ilgari roʻyxatga olinmagan kraterlarni aniqlash orqali Oyning turli hududlarini yoshini aniqlashga va nisbatan yaqindagi vulqon faolligiga oid bahsli masalalarga oydinlik kiritishga yordam beradi.

Modelning amaliy qiymati bevosita suv muzi bilan bogʻliq boʻlib, u oy razvedkasining asosiy maqsadi sanaladi. NASA bahosiga koʻra, qutb kraterlari kelgusidagi ekipajlarni taʼminlash hamda chuqur koinotga parvozlarni amalga oshirish uchun zarur boʻlgan yuzlab millionlab tonna ichimlik suvi, kislorod va raketa yoqilgʻisini saqlashi mumkin.

Xuan Bernabe-Moreno kelgusidagi yutuqlar faqat bitta yangi asbobdan emas, balki koʻplab vositalarning birgalikda ishlashini taʼminlovchi algoritmlardan kelib chiqishini taʼkidladi. Shuningdek, Oy kelgusida toza termoyadroviy sintez uchun noyob geliy-3 izotopiga boyligi va uning narigi tomoni teleskoplar uchun oʻta tinch muhit taqdim etishi bilan ham ahamiyatlidir.