O‘zbekistonda uyqusizlik va tarmoq qaramligi: Aholining 62 foizi tungi tinchini yo‘qotdi

Raqamli texnologiyalar va smartfonlar kundalik hayotimizning ajralmas bo‘lagiga aylangan bir davrda, ular inson salomatligi va turmush tarziga kutilmagan jiddiy zarba bera boshladi. «Opinions» tadqiqotlar markazi tomonidan O‘zbekiston bo‘ylab o‘tkazilgan keng qamrovli va shov-shuvli ijtimoiy so‘rovnoma natijalari barchani yoqa ushlashga majbur qilmoqda. Aniqlanishicha, mamlakatimiz aholisining naqd 62 foizi aynan ijtimoiy tarmoqlar sababli uyqusi jiddiy buzilayotganini, tunlari vaqtida uxlay olmayotganini ochiq tan olgan.

Eng hayratlanarlisi, tarmoqlarda kuniga 2 soatdan ko‘proq vaqt o‘tkazadigan faol foydalanuvchilar orasida yoshlar emas, balki pensionerlar (54%) hamda uy bekalari (43,7%) yetakchilik qilmoqda. So‘rovnomada qatnashgan har uch nafar o‘zbekistonlikdan biri internetda rejalashtirganidan ancha ko‘proq qolib ketishini bildirgan bo‘lsa, mamlakatdagi mutlaq yetakchi platforma nomi ham o‘zgarishsiz qoldi — 88,9 foiz ko‘rsatkich bilan «Telegram» yana birinchi o‘rinni egalladi.

Xo‘sh, katta yoshli avlod nega gadjetlarga yoshlardan ko‘ra ko‘proq bog‘lanib qolmoqda, tungi «lenta aylantirish» odati inson ruhiyatiga qanday ta’sir ko‘rsatmoqda va raqamli detoks vaqti keldimi?

«Uyqusizlik epidemiyasi»: Opinions markazining dahshatli raqamlari

Tadqiqot natijasida aniqlangan eng muhim statistik dalillar:

• Aholining 62 foizi tungi oromni yo‘qotgan: O‘zbekistonliklarning katta qismi ijtimoiy tarmoqlarga chalg‘ib, surunkali uyqusizlik va kunduzgi charchoqdan aziyat chekmoqda;

• Har uchinchi odam vaqtni nazorat qilolmayapti: Respondentlarning har uch nafaridan biri internetga ozgina vaqtga kirib, soatlab ushlanib qolayotganini, o‘zini to‘xtata olmasligini bildirgan;

• Tungi ekran nurining zarari: Mutaxassislarning fikricha, qorong‘ida smartfondan chiqadigan ko‘k nur uyqu gormoni — melatonin ishlab chiqarilishini butunlay to‘sib qo‘ymoqda.

Kutilmagan burilish: Pensionerlar va uy bekalari antirekord o‘rnatdi

Ijtimoiy qatlamlar bo‘yicha kuniga 2 soatdan ortiq vaqt sarflovchilar taqsimoti:

• Pensionerlar mutlaq peshqadam (54%): Nafaqadagi fuqarolar kun davomida internet va tarmoqlarda vaqt o‘tkazish bo‘yicha barcha yosh toifalarini ortda qoldirib, birinchi o‘ringa chiqdi;

• Uy bekalari ikkinchi o‘rinda (43,7%): Uy ishlaridan ortgan bo‘sh vaqtda turli kontentlarni kuzatish uy bekalari orasida ham ommaviy odatga aylangan;

• Talabalar ko‘rsatkichi (32,7%): O‘qish va faol hayot tarzi bilan band bo‘lgan talabalarning uchdan bir qismi tarmoqlarda 2 soatdan ortiq qolishini qayd etgan;

• Maktab o‘quvchilari eng pastki pog‘onada (27,3%): Kutilmaganda maktab o‘quvchilari orasida bu ko‘rsatkich kattalarga nisbatan ancha past — 27,3 foiz bo‘lib chiqdi.

Telegram — mutlaq monopoliya va raqamli bog‘liqlik xavfi

Platformalar o‘rtasidagi raqobat va kelajakka tahdid:

• 88,9 foizlik ko‘rsatkich: O‘zbekistonda eng ko‘p foydalaniladigan, muloqot va axborot almashish bo‘yicha bosh manba sifatida yana «Telegram» messenjeri e’tirof etildi;

• Axborot to‘fonlari va stress: Yangiliklar oqimining tinimsiz yangilanishi, turli kanallar va videolavhalar odamlarda psixologik toliqish hamda «axborot qaramligi»ni shakllantirmoqda;

• Salomatlik uchun tavsiyalar: Shifokorlar va psixologlar uyqudan kamida 1 soat oldin barcha gadjetlarni o‘chirishni hamda kunlik «ekran vaqti»ga qat’iy cheklov o‘rnatishni tavsiya etmoqda.

O‘zbekistonda raqamli texnologiyalar olib kelayotgan ushbu ko‘rinmas xavf jamiyatda nafaqat jismoniy, balki ruhiy sog‘lomlikni saqlash uchun jiddiy ogohlantirish qo‘ng‘irog‘i bo‘lib yangramoqda.

Sizningcha, nafaqadagi insonlar va uy bekalarining ijtimoiy tarmoqlarda yoshlardan ko‘ra ko‘proq qolib ketishiga asosiy sabab nima — bo‘sh vaqtning ko‘pligimi yoki real hayotdagi muloqot tanqisligimi? Shaxsan sizning kunlik hayotingizda tarmoqlar uyqungiz va ish unumdorligingizga qanchalik ta’sir o‘tkazmoqda? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda yozib qoldiring va butun jamiyatimiz salomatligiga daxldor ushbu muhim tahliliy maqolani barcha oila a’zolaringiz, ota-onangiz va yaqinlaringizga ulashing!