Senator Xusan Ermatov alifbo islohoti bo‘yicha bong urdi: Yagona standart qachon kuchga kiradi?

O‘zbekistonda davlat tili, yozuv islohoti va lotin grafikasiga to‘liq o‘tish masalasi yana qizg‘in muhokamalar markaziga chiqdi. Oliy Majlis Senati a’zosi Xusan Ermatov mamlakatimizda kirill yozuvidan lotin alifbosiga o‘tish jarayoni hali ham oxiriga yetmaganini keskin tanqid qilib, jamiyatda bir vaqtning o‘zida uchta turli alifboning parallel paydo bo‘lish xavfidan jiddiy ogohlantirdi. Senator chalkashliklarning oldini olish uchun barcha sohalar, xususan ommaviy axborot vositalari uchun ham aniq va qat’iy o‘tish muddatlarini oldindan belgilab qo‘yishga chaqirdi.

Senatning 10 sentyabr kungi majlisida Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat tilini rivojlantirish departamenti rahbari Nodirjon Xolbo‘tayev mazkur xavotirlarga munosabat bildirib, alifboni yangilash to‘g‘risidagi qonun qabul qilingach, barcha rasmiy ish yuritish va OAV bir xil standartlashtirilgan alifboga o‘tkazilishini ma’lum qildi. Biroq jamoatchilikni qiziqtirayotgan aniq muddatlar hozircha ochiqlanmadi. Xo‘sh, O‘zbekistonda uch alifboli chalkashlik xavfi qanday paydo bo‘ldi, hukumat ishlab chiqayotgan yangi dasturda qanday muhim choralar ko‘zda tutilgan va oddiy fuqarolarning shaxsiy yozishmalarida avvalgi yozuvdan foydalanishi cheklanadimi?

«Uchta alifbo xavfi»: Senator Ermatovning keskin ogohlantirishi

Parlament yuqori palatasida ko‘tarilgan muhim masalaning mohiyati:

• Yakunlanmagan o‘tish davri: Senator Xusan Ermatov kirilldan lotinga o‘tish jarayoni o‘nlab yillardan buyon cho‘zilib kelayotgani va bu borada aniq yakuniy nuqta qo‘yilmaganini ta’kidladi;

• Parallel uch yozuv to‘qnashuvi: Agar yangilangan lotin alifbosi shoshqaloqlik bilan yoki aniq rejasiz kiritilsa, jamiyatda bir vaqtning o‘zida amaldagi lotin, eski kirill hamda yangi qabul qilingan alifbo aralashib, uch tomonlama savodxonlik xaosini yuzaga keltirishi mumkin;

• Aniq muddatlarni belgilash talabi: Ermatov OAV, nashriyotlar va davlat tizimida chalkashlik yuz bermasligi uchun o‘tishning muayyan va o‘zgarmas muddatlarini qonunan mustahkamlashni so‘radi.

Hukumatning rejasi: Yagona standart va rasmiy ish yuritish

Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Davlat tilini rivojlantirish departamentining pozitsiyasi:

• Yagona standartlashtirilgan alifbo: Departament rahbari Nodirjon Xolbo‘tayev yangi qonun kuchga kirgach, barcha davlat organlari va ommaviy axborot vositalari faqat yagona standart bo‘yicha ish olib borishini qayd etdi;

• Maxsus dastur ishlab chiqilmoqda: O‘tish jarayonini bosqichma-bosqich va muammosiz amalga oshirish maqsadida Hukumatning alohida qarori va harakatlar dasturi tayyorlanmoqda;

• Kadrlarni o‘qitish va qo‘llanmalar: Dastur doirasida mas’ul mutaxassislarni qayta tayyorlash kurslari tashkil etiladi hamda yangi alifbo bo‘yicha darslik va uslubiy qo‘llanmalar chop etiladi.

Muddatlar qachon aniq bo‘ladi va shaxsiy yozishmalarga cheklov qo‘yiladimi?

Aholi va jamoatchilikni qiziqtirayotgan asosiy savollarga javoblar:

• Aniq muddatlar hali e’lon qilinmadi: Senatdagi bahslarda to‘liq o‘tish qachon — qaysi yil va oyda yakunlanishi bo‘yicha aniq sanalar tilga olinmadi va bu bo‘lajak hukumat qaroriga qoldirildi;

• Shaxsiy yozishmalar daxlsiz qoladi: Nodirjon Xolbo‘tayev kundalik turmushda va ijtimoiy tarmoqlardagi fuqarolarning shaxsiy yozishmalarida o‘rganib qolgan alifbosidan (kirill yoki avvalgi lotin) foydalanishiga hech qanday cheklov qo‘yilmasligini alohida ta’kidladi;

• Maqsad — jamiyatni majburlash emas, tizimni birlashtirish: Islohotning asosiy vazifasi rasmiy hujjat aylanishi, ta’lim tizimi va rasmiy nashrlarni bir xil qolipga keltirishdan iborat.

O‘zbekistonda alifboning yangilanishi milliy o‘zlik va yozma madaniyat rivojida strategik ahamiyatga ega bo‘lib, uning taqdiri Hukumat qabul qiladigan aniq dastur va rejalarga bevosita bog‘liq bo‘lib qolmoqda.

Sizningcha, O‘zbekistonda alifbo islohotining shu kungacha cho‘zilib kelishiga asosiy sabab nima va uchta alifbo bir vaqtda ishlatilishining oldini olish uchun qanday qat’iy choralar ko‘rilishi kerak? Siz shaxsan qaysi yozuvda yozish va mutolaa qilishni ko‘proq ma’qul ko‘rasiz? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va jamiyatimiz kelajagi uchun muhim bo‘lgan ushbu dolzarb bahslar tahlilini barcha do‘stlaringiz hamda yaqinlaringizga ulashing!