Рақамли технологияларнинг ривожланиши жиноятчилар учун янги эшикларни очди. Киберхавфсизлик бўйича мутахассисларнинг маълум қилишича, 2025 йилда дипфейк технологиясидан фойдаланган фирибгарлар дунё аҳолисини 1,1 миллиард доллар миқдоридаги маблағдан маҳрум қилишди. Бу кўрсаткич ўтган йилга нисбатан нақ уч баробарга ортиб кетгани соҳа мутахассисларини жиддий ташвишга солмоқда.
Ижтимоий тармоқлар — фирибгарларнинг "ов майдони"
Йўқотилган маблағларнинг 80 фоизидан ортиғи Facebook, WhatsApp ва Telegram каби оммабоп платформалар ҳиссасига тўғри келмоқда. Жиноятчилар машҳур сиёсатчилар, бизнес ва молия олами етакчиларининг қиёфаси ҳамда овозини сохталаштириб, одамларни шубҳали инвестиция лойиҳаларига сармоя киритишга ундамоқда.
Масалан, Полша президенти Карол Навроцки ва Германия канцлери Фридрих Мерц иштирокидаги сохта видеолар тарқалиб, унда гўёки давлат раҳбарлари фуқароларни номаълум платформаларга пул тикишга чақирган. Бундай сохта роликлар ишончли кўрингани боис, минглаб одамлар алдов қурбонига айланмоқда.
"Машҳур актёр" билан виртуал ишқ ва 800 минг евролик йўқотиш
Дипфейклардан фойдаланишнинг энг аянчли усулларидан бири — бу "романтик фирибгарлик"дир. Жиноятчилар жабрланувчилар билан яқин муносабат ўрнатиш учун ҳақиқийдан ажратиб бўлмайдиган аудио ва видео мулоқотларни саҳналаштиришади.
Францияда содир бўлган воқеа бутун дунёни ларзага келтирди: бир аёл интернет орқали Ҳолливуд юлдузи Брэд Питт билан "ишқий муносабат"да эканига қаттиқ ишонган. Сохта "Брэд Питт" ўзининг оғир хаста экани ва даволаниш учун пул зарурлигини айтиб, аёлдан 800 минг евродан ортиқ маблағни ундириб олган. Аслида эса бу бир гуруҳ профессионал фирибгарларнинг иши бўлиб чиқди.
Фирибгарлик марказлари қаерда жойлашган?
Тадқиқотларга кўра, бундай жиноий гуруҳлар асосан иккита минтақада — Ғарбий Африка (Нигерия ва Гана) ҳамда Жануби-Шарқий Осиёда (Камбоджа, Мянма, Филиппин) жойлашган махсус марказлардан туриб фаолият юритади.
Гарчи романтик фирибгарликлардан кўрилган молиявий зарар инвестициявий алдовларга қараганда камроқ бўлса-да, улар келтирадиган руҳий жароҳатни пул билан ўлчаб бўлмайди. Инсонлар нафақат маблағларини, балки ўз яқинларига бўлган ишончини ҳам йўқотмоқдалар.
Сиз бирор марта ижтимоий тармоқларда машҳур инсонлар иштирокидаги шубҳали рекламаларга дуч келганмисиз? Дипфейкни ҳақиқий видеодан фарқлаш йўлларини биласизми?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
