Галактикамизда илк бор микроблазар топилди: унинг жети Ерга қаратилган

Халқаро олимлар гуруҳи қарийб ўттиз йиллик изланишлардан сўнг Сомон Йўли галактикасида илк марта микроблазар — ўта ёрқин узоқ галактикалар ядросининг кичрайтирилган нусхасини аниқлади. 1983-йилдаёқ қайд этилган ИРАС 18293−0941 тизими мазкур ноёб объект эканлиги тасдиқланди. Ушбу кашфиёт замонавий астрофизика учун космик нурларнинг келиб чиқиш сирини очишда муҳим қадам бўлиши кутилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, кашфиёт Испаниянинг Хаен университети тадқиқотчилари бошчилигидаги халқаро гуруҳ томонидан дунёдаги энг сезгир радиотелескоплар тармоғи бўлган Эуропеан ВЛБИ Нетворк (EVН) ёрдамида тасдиқланган. Мазкур космик тизим тахминан ўнлаб қуёш массасига тенг қора туйнук ва ихчам объектга модда тортиб олаётган массив юлдуз-ҳамроҳдан иборат. Қора туйнук атрофида аккрецион диск шаклланиб, кучли магнит майдонлари қарама-қарши йўналган иккита жетни ҳаракатга келтиради.

Тадқиқотлар давомида аниқланишича, ана шу жетлардан бири деярли аниқ Ер сари йўналган бўлиб, ундаги модда ёруғлик тезлигининг қарийб 0,75 қисмига тенг тезликда ҳаракатланмоқда. Тизимгача бўлган масофа 12 000 ёруғлик йилини ташкил этади. Олимларнинг таъкидлашича, космик нурланишни ўрганишда бу каби яқин ва яққол намоён бўладиган табиий лабораториянинг топилиши катта илмий аҳамиятга эга.

Ноёб топилманинг илмий аҳамияти

Мутахассисларнинг тушунтиришича, олимлар нима учун фақат битта жетни кўрганини нисбийликнинг Допплер эффекти билан изоҳлаш мумкин. Кузатувчига суборуғлик тезлигида ҳаракатланаётган жет нурланиши кўп марта кучаяди, қарама-қарши йўналдагиси эса деярли кўринмас бўлиб қолади. Айнан шу эффект туфайли микроблазар ўта массив қора туйнук ўрнига юлдуз массали қора туйнук асосида худди шундай тамойилда ишлайди.

Қўшимча оптик кузатувлар тизим таркибий қисмлари бир-бири атрофида тахминан 11,38 кунда айланишини кўрсатди. Жанубий африкалик МеерКАТ радиотелескопи ёрдамида эса иккинчи жет юлдузлараро газда узунлиги 100 ёруғлик йилига тенг улкан пуфак ҳосил қилгани аниқланди. Унинг чеккаси зич газ-чанг булутига урилиб, зарядланган зарраларни ер усти тезлатгичларидан миллионлаб марта юқори энергиягача тезлаштиришга қодир табиий ҳудудни юзага келтирмоқда.

Эндиликда олимлар битта тизимнинг ўзида учта муҳим жараённи кузатиш имкониятига эга бўлдилар: қора туйнук томонидан жетнинг ишга тушиши, муҳитда ҳосил бўлган улкан бўшлиқ ва зарралар энергия тўплайдиган тўқнашув нуқтаси. Тадқиқотчилар яқин орада ушбу жет ва тўқнашув зонасини янада чуқурроқ кузатиб, энергия юлдузлараро газга қандай узатилишини ўрганишни режалаштирмоқда.