АҚШ ва Эрон ўртасидаги тарихий келишув тафсилотлари маълум бўлди

Халқаро сиёсат майдонида дунё аҳлининг диққат-эътиборини тортган ўта муҳим ва тарихий воқелик содир бўлди. Жорий йилнинг 17 июнь куни Америка Қўшма Штатлари маъмурияти расмий Теҳрон билан эришилган янги ҳадли битимнинг кутилмаган тафсилотларини омма ОАВ учун очиқлади. Вашингтон мезбонлик қилган олий даражадаги брифингда Ҳукуматнинг юқори лавозимли мулозими «Америка Қўшма Штатлари ва Эрон Ислом Республикаси ўртасидаги Исломобод англашув меморандуми» деб номланган ҳужжатнинг туб мазмун-моҳиятини кенг жамоатчиликка тақдим этди.

Мазкур келишув узоқ йиллардан буён давом этиб келаётган сиёсий ва ҳарбий совуқчиликни юмшатиш йўлидаги энг йирик қадамлардан бири сифатида баҳоланмоқда.

Оловни ўчириш: Ҳарбий ҳаракатларга чек қўйилади

Мазкур расмий ҳужжатга асосан, ўзаро келишувга интилаётган икки томон барча қарама-қаршилик фронтларида, шу жумладан Ливан ҳудудида ҳам ҳар қандай ҳарбий тўқнашувлар ҳамда қуролли ҳаракатларни зудлик билан, бутунлай ва доимий равишда тўхтатиш мажбуриятини ўз зиммаларига оладилар.

Жами 14 та муҳим банддан таркиб топган ушбу глобал меморандум талабларига кўра, Эрон томони ўз омборларида сақланаётган юқори даражада бойитилган уран хомашёси захираларини тезкорлик билан суюлтириш ёки уларнинг бойитилиш фоизини максимал даражада пасайтиришга розилик берган. Расмий Вашингтоннинг қатъий таъкидлашича, ушбу стратегик чора Теҳроннинг ядровий қурол ишлаб чиқариш ва яратиш борасидаги ҳарбий салоҳиятини бутунлай бартараф этиш мақсадига хизмат қилади.

Қуйидаги таҳлилий сиёсий жадвал орқали АҚШ ва Эрон ўртасидаги Исломобод меморандумининг энг асосий бандлари ҳамда томонларнинг мажбуриятлари билан атрофлича танишиб чиқишингиз мумкин:

Эрон нефти жаҳон бозорига қайтмоқда

Амалга ошириладиган ушбу тинчлик чораларининг бадали сифатида, Оқ уй узоқ вақтдан буён Эрон Ислом Республикасининг нефть-газ саноати ва хомашё савдосига нисбатан қўллаб келаётган аёвсиз иқтисодий санкцияларини тўлиқ бекор қилишга тайёр эканини билдирган. Америка томонининг берган кафолатларига таянадиган бўлсак, мазкур битим расман кучга киргач, Теҳрон халқаро энергетика бозорларига ўз нефть маҳсулотларини эркин ва чекловларсиз экспорт қилиш ҳуқуқини қайта тиклаб олади.

Бундан ташқари, агар белгиланган 60 кунлик ўзаро музокаралар даври тинч ва муваффақиятли якунига етса, Эронга қарши жорий этилган бошқа қўшимча иқтисодий чекловлар ҳам олиб ташланиши кўзда тутилган. Икки давлат вакиллари мана шу икки ойлик муҳлат давомида тўлиқ қонуний кучга эга бўлган якуний тинчлик шартномасининг бандларини батафсил ишлаб чиқишга ҳаракат қиладилар.

Миллиардлаб долларлик жамғарма ва Ҳўрмуз бўғози масаласи

Мазкур ҳужжатнинг эътиборли жиҳатларидан бири — Эрон иқтисодиётини қайта тиклаш ҳамда мамлакатни ривожлантириш мақсадида камида 300 миллиард АҚШ доллари миқдоридаги махсус молиявий жамғарма ташкил этиш ғояси илгари сурилганидир. Бироқ, ушбу улкан жамғарма фақатгина томонлар ўртасида якуний мукаммал шартнома имзоланган тақдирдагина ҳаётга тадбиқ этилади. АҚШ ҳукумати мазкур маблағни шакллантиришда ва молиялаштириш жараёнида ўз маблағлари билан иштирок этмаслигини қатъий билдириб ўтган.

Шунингдек, халқаро савдо ва дунё энергетика хавфсизлиги учун ўта стратегик сув йўли ҳисобланган Ҳўрмуз бўғозида тижорий ва ҳарбий кемаларнинг хавфсиз ҳамда тўлиқ қатновини қайта тиклаш масаласи ҳам меморандумнинг марказий мавзуларидан бири бўлди. АҚШ маъмурияти вакилининг фикрига кўра, ушбу келишув нафақат Яқин Шарқдаги қуролли зиддиятларни юмшатади, балки Эрон иқтисодий тизимини халқаро молиявий майдонга қайта интеграция қилиш учун тарихий имконият яратади.

Президент Дональд Трампнинг огоҳлантириши: «Агар бажарилмаса, зарбаларга қайтамиз»

Шунга қарамай, АҚШ Президенти Дональд Трамп мазкур ҳужжат ҳали узил-кесил тўлиқ тинчлик шартномаси эмаслигини алоҳида уқтириб ўтди. Давлат раҳбарининг таъкидлашича, бу айни дамда фақатгина англашув декларацияси бўлиб, агар расмий Теҳрон шартларнинг бирортасини бузадиган бўлса, Вашингтон ҳарбий амалиётларни қайта бошлаш ҳуқуқини ўзида сақлаб қолади.

АҚШ Президенти Дональд Трампнинг G7 саммитидаги чиқишидан:

«Бу ҳозирча шунчаки англашув меморандуми, холос. Агар ундаги жараёнлар менга маъқул келмаса ёки шартлар бузилса, биз ҳеч қандай иккиланишсиз яна ҳарбий зарбалар бериш тизимига қайтамиз».

Олинган сўнгги маълумотларга қараганда, ушбу тарихий меморандум жорий йилнинг 19 июнь куни томонлар ўртасида расман имзоланиши кутилмоқда. Шундан сўнг, Вашингтон ва Теҳрон ўртасида якуний тинчлик битимининг фундаментал асосларини яратиш бўйича 60 кунлик расмий музокаралар босқичига старт берилади.

Дунё сиёсатининг энг қайноқ таҳлиллари, АҚШ ва Эрон ўртасидаги ядровий музокаралар кундалиги ҳамда халқаро майдондаги энг сўнгги эксклюзив хабарларни ҳамиша Замин саҳифаларида биз билан бирга кузатиб боринг!