АҚШда тарихий бурилиш: Исроил ва Ливан ўртасида келишув имзоланди!

Яқин Шарқдан узоқ кутилган ва жуда муҳим сиёсий янгилик! 1948 йилдан бери расман дипломатик муносабатларга эга бўлмаган ва ҳуқуқий жиҳатдан уруш ҳолатида ҳисобланиб келган Исроил ва Ливан давлатлари Вашингтонда, АҚШ воситачилигида ҳадли (асосий рамкавий) келишувни расман имзолашди.

26 июнь куни имзоланган ушбу ҳужжат икки қўшни давлат ўртасида узоқ муддатли тинчлик ва хавфсизликни таъминлаш йўлидаги илк йирик қадам сифатида баҳоланмоқда. АҚШ давлат котиби Марко Рубионинг таъкидлашича, бу келишув минтақада барқарорлик ўрнатиш учун жуда муҳим пойдевордир.

Келишув шартлари: Қўшинлар қаердан чиқарилади?

Axios нашрининг Исроил ва АҚШ расмий манбаларига таяниб хабар беришича, режа қуйидагича амалга оширилади:

• Ҳудудларни топшириш: Исроил мудофаа армияси (ЦАҲАЛ) Ливан жанубидаги Литани дарёсининг шимоли ва жанубида жойлашган иккита кичик ҳудуддан ўз қўшинларини қисман олиб чиқиб кетади.

• Ливан армияси назорати: Бу ҳудудлар назорати тажриба лойиҳаси сифатида Ливан миллий армиясига топширилади.

• АҚШнинг роли: Жараёнда АҚШ ҳарбийлари ҳам бевосита иштирок этади. Улар ушбу ҳудудларга «Ҳизбуллоҳ» гуруҳи жангчилари қайта жойлашмаслигини қатъий назорат қилишади.

Томонларнинг реакцияси: Бир келишув, уч хил қараш

Гарчи ҳужжат имзоланган бўлса-да, томонларнинг баёнотларида жиддий фарқлар кўзга ташланмоқда.

Исроил: «Эронга берилган жиддий зарба»

Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу келишувдан сўнг ЦАҲАЛ Ливан жанубида барпо этган «хавфсизлик ҳудуди»ни ҳозирча бутунлай тарк этмаслигини маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, «Ҳизбуллоҳ» тўлиқ қуролсизлантирилмагунча Исроил ҳарбийлари у ерда қолади.

«Амалда Исроил, Ливан ва АҚШ Эронга Ливанда унинг ҳам, “Ҳизбуллоҳ”нинг ҳам, бошқа ҳар қандай ташқи кучнинг ҳам ўрни йўқлигини билдирмоқда», — деди Нетаняҳу.

Ливан: «Суверенитетни ҳеч ким билан бўлишмаймиз»

Ливан президенти Жозеф Аун ушбу воқеани юртдошларининг ўз уйларига ва озод этилган ерларига қайтиши учун қўйилган биринчи умидли қадам деб атади ва Ливан ўз суверенитетини қатъий ҳимоя қилишини билдирди.

«Ҳизбуллоҳ»: «Ички уруш чиқиши мумкин»

«Ҳизбуллоҳ» раҳбари Наим Қосим Исроил қўшинлари Ливан тупроғининг ҳар бир қаричидан ҳеч қандай шартларсиз чиқиб кетишини талаб қилмоқда. Гуруҳ вакили, депутат Ҳасан Фадлалла эса агар Ливан ҳукумати бу келишувни амалга оширишга уринса, бу мамлакатда ички фуқаролар урушини келтириб чиқариши мумкинлигидан огоҳлантирди.

Кейинги қадам нима? Аччиқ статистика

Томонлар мазкур ҳужжат асосида якуний ва тўлиқ тинчлик келишувини 60 кун ичида ишлаб чиқишни режалаштиришмоқда.

Бунгача бўлган вазият эса жуда ачинарли кечган эди. Шу йилнинг март ойида «Ҳизбуллоҳ»нинг Исроилга ракета ва дронлар билан ҳужум қилиши ортидан Исроил Ливанда кенг кўламли ҳарбий операция бошлаганди. 19 июнь куни эълон қилинган ўт очишни тўхтатиш келишуви эса ўша куниёқ бузилиб, яна одамлар қурбон бўлди.

Уруш оқибатлари рақамларда:

• Ливанда: Исроил зарбалари оқибатида 3 900 дан ортиқ киши ҳалок бўлди (Ливан ССВ маълумоти).

• Исроилда: Муҳорабалар давомида 32 нафар ҳарбий ва 4 нафар тинч аҳоли вакили қурбон бўлди.

Ливандаги ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш — АҚШ ва Исроилнинг Эрон билан боғлиқ йирик можаросини дипломатик йўл билан ҳал қилишдаги энг асосий шартлардан биридир. Олдиндаги 60 кун ичида минтақада ҳақиқий тинчлик ўрнатиладими ёки йўқ, буни вақт кўрсатади.