400 йиллик махфий хабарлар Бобурийлар сирларини фош қилди

2 дақиқа ўқиш10.5K
400 йиллик махфий хабарлар Бобурийлар сирларини фош қилди
ҚисқачаAI ёрдамида тайёрланганКўрсатиш
  • Калифорния университети тарихчиси Мунис Д. Фаруқий Ҳиндистон ва Британия архивларида сақланаётган форс тилидаги «Ахборот-и Дарбор-и Муалло» тўпламини ўрганиб, Бобурийлар империяси тарихи бўйича янги маълумотларни юзага чиқарди.
  • ХВИ аср охиридан бошлаб империяда юзлаб котиблар ва вакиллар томонидан тайёрланган кундалик хабарномалар марказдаги воқеаларни мамлакатнинг чекка ҳудудларигача тез етказиб берган.

Европада илк газеталар пайдо бўлаётган даврда Бобурийлар империяси ҳам ўзининг мукаммал ахборот тизимига эга бўлган. XVI аср охирларидан бошлаб империяда юзлаб котиблар, махсус вакиллар ва ёзувчилар томонидан «ахборотлар» (akhbarat) деб аталган кундалик хабарномалар тайёрланган. Уларда саройдаги сиёсий воқеалар, ҳарбий юришлар, лавозим тайинловлари, молиявий ишлар, маҳаллий бошқарув ва ҳатто турли миш-мишлар ҳам қайд этилган.

Бу форс тилида ёзилган ҳужжатлар Бобурийлар империясининг ахборот тармоғини ташкил этган. Ҳар куни юзлаб, эҳтимол минглаб нусхалар империя марказидан турли вилоятларга юборилган, айримлари эса маҳаллий амалдорлар олдида овоз чиқариб ўқиб эшиттирилган. Шу тариқа марказдаги воқеалар мамлакатнинг энг чекка ҳудудларигача тез етказилган.

Калифорния университети (Беркли) тарихчиси Мунис Д. Фаруқий 2007 йилдан бошлаб Ҳиндистон ва Британия архивларида сақланаётган «Ахборот-и Дарбор-и Муалло» («Олий сарой хабарномалари») тўпламини чуқур ўрганишга киришди. Олим Колката Миллий кутубхонасида сақланаётган 6500 саҳифадан ортиқ ҳужжатни таҳлил қилиб, ўн минглаб қайдлар орқали шаҳзодалар, саркардалар, амалдорлар, сарой аёллари ва бошқа муҳим шахсларнинг ҳаётини қайта тиклашга муваффақ бўлди.

Boburiylar saroyida hukmdor huzuridagi qabul marosimi tasvirlangan miniatyura.

Тадқиқот натижалари XVII асрда ҳукмронлик қилган Аврангзеб даврига оид кўплаб қарашларни қайта кўриб чиқишга сабаб бўлди. Масалан, олим архивларда Аврангзеб даврида оммавий диний мажбурлашлар ҳақида кенг тарқалган тасаввурларни тўлиқ тасдиқлайдиган далиллар жуда кам эканини таъкидлайди. Шунингдек, саройдаги аёллар ва хожаларнинг сиёсий таъсири аввал ўйланганидан анча юқори бўлгани маълум бўлди.

Айниқса, Аврангзебнинг қизи Зинат-ун-Нисо номи архивларда қайта-қайта учраши олимларни ҳайратга солди. Илгари у ҳақида жуда кам маълумот мавжуд бўлган бўлса, янги ҳужжатлар уни ҳукмдорнинг энг ишончли сиёсий таянчларидан бири сифатида кўрсатмоқда. Олимнинг фикрича, у қариб қолган Аврангзеб ҳокимиятини сақлаб қолишда муҳим роль ўйнаган.

Архивларнинг катта қисми бугунги кунда Лондон, Колката, Биканер ва Ситамауда сақланмоқда. Энг бой тўплам Колката Миллий кутубхонасида бўлиб, у Аврангзеб ҳукмронлигига бағишланган 21 жилддан иборат. Тарихчиларнинг тахминича, бундан ташқари яна хусусий коллекцияларда ҳам шунга ўхшаш ҳужжатлар бўлиши мумкин.

Salla ustida koʻtarib ketilayotgan nuroniya shaxs va unga hamrohlik qilayotgan guruh tasviri.

Фаруқийнинг айтишича, ушбу архивларни ўрганиш осон эмас. Ҳужжатларда индекс йўқ, ўн минглаб ёзувлар ичида керакли маълумотни топиш эса «пичан ғарамидан игна излаш» билан тенг. Бироқ айнан шу манбалар Бобурийлар империяси қандай бошқарилгани, қарорлар қандай қабул қилингани ва ахборот қандай тарқатилганини батафсил кўрсатиб беради.

Олимнинг таъкидлашича, мазкур архивлар ҳали тўлиқ ўрганилмаган ноёб тарихий мерос ҳисобланади. Улар асосида яна ўнлаб янги китоблар ва илмий тадқиқотлар яратиш мумкин. Бу қўлёзмалар Бобурийлар империяси ўз даври учун жуда ривожланган ахборот тизимига эга бўлганини ҳамда унинг тарихи ҳақида ҳали очилмаган кўплаб сирлар сақланиб қолаётганини кўрсатади.

Мақола сизга ёқдими?

Обуна билан реклама бўлмайди

Zamin Premium — ойига 4 900 сўм

Изоҳлар0

…

  1. Футбол академиялари учун Skaut: тўлов, давомат ва ота-она билан алоқа энди битта тизимда
  2. Тошкентдан Америкага: Нурмухаммад Исмоилов Akinda орқали ҳалол инвестицияни глобал миқёсга олиб чиқмоқда
  3. Автосервисингизни рақамлаштиринг: Bip Business билан мижозларни йўқотманг
  4. Машина ойнасига рақам ёзиш хавфлими? Bip ҳайдовчилар учун янги ечим топди!
  5. 8 та кенг тарқалган молиявий хато: нималардан сақланиш керак?
  6. Playmatch: майдон эгалари ишини анча енгиллаштиради
  7. Playmatch: футбол ўйнаш учун керакли барча хизматлар битта иловада
  8. Кундалик харажатлар учун картани қандай танлаш мумкин?
  9. Элдор Шомуродов футбол академияси ва TBC Bank: болалик орзуларидан катта футболгача
  10. ANORBANK Бўстонлиқдаги 168-сон мактаб-интернат тарбияланувчиларини табриклади
  11. Ҳайдовчилар ва ташувчилар учун ОСГОП суғуртасининг афзалликлари...
  12. Pure Milky’дан навбатдаги креатив: Ҳар қадам — азиз инсонларга меҳр билан!
  13. Кредит олиш имкониятини ошириш учун қаерда ишлаш керак?
  14. Бизнес имкониятингизни кенгайтиринг
  15. Фаннинг ривожланишига барчамиз масъулмиз!
  16. XIV Тошкент халқаро кинофестивали қандай ўтказилмоқда?