Сенсацион кашфиёт: Инсон юзидаги ҳиссиётлар итлар миясига қандай таъсир қилади?

Инсоннинг энг яқин ва содиқ дўсти бўлмиш итлар эгасининг қайси кайфиятда эканини шунчаки сезиб қолмайди — улар юзимиздаги ҳис-туйғуларни худди китоб каби ўқий олади. Австриядаги Вена университети олимлари томонидан ўтказилган янги тадқиқот итларнинг инсон ҳиссиётларини фарқлаш борасидаги мия фаолиятини илк бор бевосита исботлаб берди.

Миянинг нейрон тасвирлари: Итлар бахтли юзларни қандай кўради?

Тадқиқотчилар 12 нафар Бордер-колли (Border Collie) зотига мансуб итларнинг мия фаолиятини ўрганиш учун замонавий томография ва машинали ўрганиш (Machine Learning) алгоритмларидан фойдаланишди. Тажриба давомида ҳайвонларга турли ҳиссиётларни (хурсандчилик, ғазаб, қўрқув ва қайғу) ифодаловчи инсон юзларининг тасвирлари кўрсатилди.

Нейровизуализация натижалари ҳайратланарли бўлди: Итлар миясининг юқори когнитив функциялар ва мукофот тизимини қайта ишлаш учун масъул бўлган қисмлари — чакка пўстлоғи ва думли ядро — фақатгина бахтли ва жилмайган одамларнинг суратлари кўрсатилганда фаоллашди. Аксинча, ғазабли ёки қайғули юзлар кўрсатилганда миянинг ушбу соҳалари ҳеч қандай ижобий реакция билдирмаган.

Қўрқув ва ғазаб: Салбий ҳиссиётларни фарқлашдаги илк далил

Кейинчалик тадқиқотчилар Коллиларнинг бутун мия реакцияларини чуқурроқ таҳлил қилиб, яна бир муҳим кашфиётга қўл уришди. Итлар нафақат "яхши" ва "ёмон" кайфиятни, балки салбий ҳиссиётларнинг ўзини ҳам бир-биридан ажрата олади. Уларнинг миясида инсондаги қўрқув ифодасини ғазаб ва қайғудан ажратишга имкон берувчи аниқ нейрон намуналари аниқланди.

«Бизнинг тадқиқотимиз итлар салбий ифодаланган икки хил инсон юзини (масалан, қўрқув ва ғазабни) аниқ ажрата олиши бўйича илк расмий далилдир. Бу ит мияси инсон юз ифодаларини валентлик бўйича гуруҳларга бўлиши ва айнан қўрқув билан боғлиқ контрастларни фарқлаш қобилиятига эга эканини кўрсатади», — дейилади илмий ишда.

Мулоқотдаги туб бурилиш: «Улар биз билан бирга ривожланган»

Тадқиқотнинг етакчи муаллифи Лаура Куайянинг таъкидлашича, бу қобилият итларга асрлар давомида инсон билан ягона экотизимда яшаш жараёнида шаклланган:

«Итлар юз ифодаларимизни чуқурроқ тушуниш ва биз билан самарали ҳамкорлик қилиш учун минг йиллар давомида ёнимизда ривожланиб келган. Буни тан олиш одамлар ва итлар ўртасидаги мулоқотни ҳамда уларга бўлган ғамхўрлик тизимини тубдан ўзгартириши мумкин».

Олимлар эндиликда итлар инсон атрофидаги хатти-ҳаракатларни тўлиқ тушуниши учун тана тили, овоз интонацияси ва ҳид каби бошқа факторларни қандай бирлаштиришини ўрганишни режалаштиришмоқда.

Тадқиқотдаги чекланишлар: Барча итлар бир хилми?

Олимлар ўз илмий ишларида баъзи чекланишлар мавжудлигини ҳам очиқ тан олишди:

1. Зот хусусияти: Тадқиқотда ишлатилган Бордер-коллилар бошқа ит зотларига қараганда ижтимоий буйруқларни бажаришга анча мойил ва интеллектуал жиҳатдан юқори ҳисобланади.

2. Статик суратлар: Тажрибада ҳаракатдаги жонли юзлар эмас, балки суратлар кўрсатилган.

3. Оилавий муҳит: Иштирок этган 12 та итнинг барчаси меҳрибон оилаларда ўсган уй ҳайвонларидир. Олимларнинг огоҳлантиришича, кўчада ёки оғир шароитда ўсган итлар инсоннинг ҳиссий сигналларига бошқача муносабат билдириши мумкин.

Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқлар орқали улашинг.