Йилига 700 мингдан ортиқ одамни ўлдирадиган жонзот аниқланди

Шер, йўлбарс ва айиқ каби йиртқичлар хавфли туюлиши мумкин. Аммо инсонлар ҳаётига энг кўп зиён етказадиган жонзот улар эмас. Дунё бўйлаб ҳар йили 700 мингдан ортиқ одамнинг ўлимига сабаб бўладиган жонзот — чивин. АҚШ касалликларни назорат қилиш ва профилактика марказлари (CDC) уни «дунёдаги энг хавфли жонзот» деб атаган.

Чивинларни учратиш учун ёввойи табиатга бориш шарт эмас. Улар инсон яшайдиган ҳудудларда ҳам кенг тарқалган. Танаси кичик ва умри атиги икки-уч ҳафта бўлишига қарамай, чивинлар қон сўриш орқали турли хавфли касалликларни юқтириши мумкин.

Улар тарқатадиган энг хавфли касалликлардан бири — безгак. Паразитлар келтириб чиқарадиган ушбу касаллик ҳар йили 600 мингдан ортиқ инсоннинг ҳаётига зомин бўлади. Айниқса, Саҳрои Кабирдан жанубдаги Африкадаги ёш болалар кўпроқ зарар кўради.

АҚШда безгак 1950-йиллар бошида йўқ қилинган бўлса-да, 2023 йилда Флорида, Техас, Мэриленд ва Арканзас штатларида маҳаллий шароитда юқтирилган 10 та ҳолат аниқланган.

Чивинлар, шунингдек, денге иситмасини ҳам тарқатади. Дунёда ҳар йили тахминан 400 миллион киши денге вирусини юқтиради, 100 миллионга яқин касаллик белгилари пайдо бўлади ва 21 мингга яқин инсон вафот этади. АҚШда 2024 йилда қайд этилган денге ҳолатлари 2010–2023 йиллардаги йиллик ўртача кўрсаткичдан 359 фоизга юқори бўлган.

Яна бир хавфли касаллик — Ғарбий Нил вируси. АҚШда бу касалликнинг маҳаллий ҳолатлари сўнгги 22 йилдаги энг юқори даражага етган. Вирус кўпинча аломатсиз ёки гриппга ўхшаш белгилар билан кечади, аммо айрим ҳолатларда ҳаёт учун хавфли касалликка айланиши мумкин. АҚШда ҳар йили ундан 130 дан ортиқ инсон вафот этади.

Дунёнинг айрим ҳудудларида чивинлар сариқ иситма ва япон энцефалитини ҳам тарқатади. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотига кўра, сариқ иситма ҳар йили 82 минггача инсоннинг ўлимига сабаб бўлади. Япон энцефалити эса оғир ҳолатларда ўлимга олиб келиши, тирик қолганларда эса доимий неврологик муаммолар қолдириши мумкин.

Шу билан бирга, ушбу касалликларнинг айримларига қарши самарали ва хавфсиз вакциналар мавжуд.