«Эронни йўқ қилайми?!»: Трамп БМТ минбаридан дунёни ларзага солувчи баёнотлар берди

Нью-Йорк шаҳрида БМТ Бош Ассамблеясининг 81-сессияси доирасида бўлиб ўтаётган олий даражадаги ҳафталикда АҚШ Президенти Дональд Трамп бутун жаҳон сиёсатини ларзага солувчи маъруза қилди. CNN, Reuters, NBC News, Newsquawk ва AP каби халқаро ахборот гигантларининг хабар беришича, Оқ уй раҳбарининг қарийб бир соат давом этган чиқиши глобал кескинликлар, ультиматумлар ва тарихий геосиёсий ўзгаришларга бой бўлди.

Нутқнинг асосий ва энг даҳшатли қисми Эронга қаратилди. Трамп Теҳронга нисбатан очиқ ультиматум қўйиб: «Мен муҳим қарор қабул қилишим керак. Эрон билан келишувга эришиб, уларга тикланиш ва аввалгига қараганда анча буюкроқ мамлакатни барпо этиш имконини бераманми? Ёки мен Эронни йўқ қиламанми ва буни тезда, уларга яна одамларни ўлдириш ва мамлакатларни вайрон қилиш имкониятини бермасдан қиламанми? Ёки мен уларни тирик қолиш имкониятисиз ва келажак авлодлар учун буюклик умидисиз дўзахга маҳкум этаманми?», дея дунё ҳамжамияти кўз ўнгида жиддий таҳдид қилди.

Трампнинг Куба коммунистик режими қулаши муқаррар экани ҳақидаги гапларидан сўнг Гавана делегацияси мажлислар залини намойишкорона тарк этди. Бундан ташқари, президент Гренландияда иккита ҳарбий база қурилишини тасдиқлади, Украинадаги уруш жуда тез тугашини ваъда қилди ҳамда «сунъий интеллект» атамасини «супер-интеллект»га ўзгартиришини эълон қилди.

Хўш, Вашингтон Эрон билан сайловдан сўнг битим тузадими ёки уруш бошлайди, Марко Рубио Кубани тиз чўктира оладими ва Трампнинг ушбу агрессив нутқи янги дунё тартиботидан дарак берадими?

«Эронга ультиматум, Кубанинг қочиши ва Гренландия базалари»: Трамп нутқининг 5 та асосий нуқтаси

БМТ минбаридан янграган энг шов-шувли ва муҳим фактлар:

• Эронга даҳшатли танлов: Трамп Эронни ёки келишув орқали буюк давлатга айлантириш, ёки зудлик билан бутунлай йўқ қилиб «дўзахга маҳкум этиш» танлови олдида турганини айтди; битим АҚШ оралиқ сайловларидан кейин дарҳол имзоланиши мумкинлиги билдирилди;

• Куба делегацияси залдан чиқиб кетди: «Бу режим барбод бўлди ва қулайди», деган сўзлардан сўнг кубалик дипломатлар мажлислар залини тарк этди; Трамп Давлат котиби Марко Рубио Гавана билан қаттиқ музокаралар олиб бораётганини таъкидлади;

• Украина ва Россия тўқнашувига тезкор нуқта: Президент ҳар икки томон раҳбарлари билан яқиндан ҳамкорлик қилаётганини ва қон тўкилиши албатта ва жуда тез якунланишини ваъда қилди;

• Гренландияда иккита база ва НАТО мудофааси: Оролда 2 та йирик ҳарбий база қурилиши бўйича Дания билан шартнома шу куниёқ имзоланиши ҳамда бу Арктикада НАТО қудратини ошириши қайд этилди;

• «Супер-интеллект» даври: Трамп барча расмий ҳужжатларда «сунъий интеллект» (AI) атамасини «супер-интеллект»га ўзгартиришга кўрсатма берди ва бу инқилобни ҳеч нарса тўхтата олмаслигини айтди.

БМТдаги тарихий нутқ: Трампнинг глобал кун тартиби таҳлили

Оқ уй раҳбари илгари сурган асосий йўналишлар ва геосиёсий қарорлар:

Халқаро дипломатия ва геосиёсат экспертизаси: Трампнинг шов-шувли маърузаси нимани англатади?

Сиёсатшунослар, таҳлилчилар ва халқаро экспертларнинг хулосалари:

• «Куч орқали тинчлик» (Peace through Strength) стратегияси: Трамп Эрон масаласида юмшоқ дипломатик муросалардан воз кечди; у бир вақтнинг ўзида ҳам улкан иқтисодий тикланиш ваъдасини, ҳам тўлиқ ҳарбий маҳв этиш хавфини кўрсатиш орқали Теҳронни АҚШ оралиқ сайловларидан сўнг капитуляция шартларига яқин битимга имзо чекишга мажбурламоқда;

• Лотин Америкасидаги тўнтариш даъвати: Марко Рубионинг Куба билан музокараларга жалб этилиши ва Трампнинг очиқ ҳужуми Гаванадаги коммунистик тизимга қарши иқтисодий қамалнинг янги ва шафқатсиз босқичи бошланишини кўрсатмоқда;

• Гренландия — Арктика қалқони: Россия ва Хитойнинг Шимолий муз океанидаги фаоллашувига жавобан Трамп Гренландияни стратегик ҳарбий форпостга айлантиришни расмийлаштирди; бу НАТОни шимолдан мутлақ хавфсизлик гардиши билан ўраб олади;

• «Супер-интеллект» ва саноат инқилоби: Технологияларга берилган ушбу таъриф Оқ уй маъмурияти АҚШ IT компанияларига (OpenAI, Google, Nvidia) эркинлик бериб, сунъий интеллектни ҳарбий ва иқтисодий гегемонликнинг бош дастурига айлантиришидан дарак беради.

Дональд Трампнинг БМТ Бош Ассамблеясидаги ушбу кескин чиқиши дунёда муросалар даври тугаб, тўғридан-тўғри куч ва қатъий ультиматумлар даври бошланганини кўрсатди.

Сизнингча, Трампнинг Эронга нисбатан қўйган кескин талаби Яқин Шарқда урушга сабаб бўладими ёки Теҳрон келишувга рози бўладими? Гренландияда ҳарбий базаларнинг тикланиши ва Трампнинг БМТдаги ушбу маърузаси жаҳон сиёсатини қай даражада ўзгартиради? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва бутун дунё нигоҳида турган ушбу тарихий сиёсий таҳлилни барча дўстларингизга улашинг!