Тиббиётда инқилоб: 2026 йилги Нобель мукофоти оптогенетика соҳаси асосчиларига берилди
ҚисқачаAI ёрдамида тайёрланганКўрсатиш
- 2026 йилги физиология ва тиббиёт бўйича Нобел мукофоти Карл Дайссерот, Петер Ҳегеманн ва Георг Нагелга нейробиология ва тиббиётда инқилоб яратган «ёруғлик ёрдамида бошқариладиган ион каналлари ва оптогенетика соҳасидаги кашфиётлари учун» берилди.
- Ушбу технология мия ва асаб тизими касалликларини, жумладан Паркинсон, Алсгеймер, тутқаноқ, депрессия ва кўрликни даволашда янги имкониятлар очди.
Швеция пойтахти Стокгольмда анъанавий Нобель ҳафталиги бошланди. Нобель қўмитасининг расмий сайтида эълон қилинган маълумотларга кўра, 2026 йилги физиология ва тиббиёт бўйича Нобель мукофоти халқаро олимлар гуруҳига — Карл Дайссерот, Петер Ҳегеманн ҳамда Георг Нагельга топширилди.
Дунё илм-фанининг бош мукофоти олимларга нейробиология ва тиббиётда туб бурилиш ясаган «ёруғлик ёрдамида бошқариладиган ион каналлари ва оптогенетика соҳасидаги кашфиётлари учун» берилди.
Оптогенетика нима ва у инсониятга нима беради?
Олимлар ихтиро қилган ва ривожлантирган технология тиббиётда мия ҳамда асаб тизими касалликларини даволашда янги даврни очиб берди:
Ёруғлик билан бошқарилувчи ҳужайралар: Тадқиқотчилар ёруғлик таъсирида фаоллашадиган махсус оқсиллар ва ион каналларини аниқлаб, уларни асаб ҳужайралари (нейронлар)га киритиш механизмини ишлаб чиқди;
Нейронларни аниқ нишонга олиш: Оптогенетика усули ёрдамида олимлар тирик организмда миянинг алоҳида нейронларини аниқ лазер ёки ёруғлик нури билан фаоллаштириш ёки ўчириш имкониятига эга бўлди;
Оғир касалликларга даво: Бу кашфиёт Паркинсон, Альцгеймер хасталиклари, тутқаноқ (эпилепсия), депрессия ва кўриш қобилиятининг йўқолиши каби оғир неврологик муаммоларни тушуниш ҳамда уларни самарали даволашда улкан амалий пойдевор яратди.
Мукофот фонди янгиланди: 12 миллион швед кронаси
2026 йилда Нобель жамғармаси мукофотнинг молиявий ҳажми оширилганини маълум қилди:
Рекорд сумма: Барча йўналишлар (физиология ва тиббиёт, физика, кимё, адабиёт ҳамда тинчлик мукофоти) бўйича мукофот қиймати 12 миллион швед кронасини (тахминан 1,2 миллион АҚШ доллари) ташкил этмоқда;
Сўнгги йиллардаги динамика: Жамғарма сўнгги беш йилда мукофот миқдорини икки марта қайта кўриб чиқди. 2021 ва 2022 йилларда у 10 миллион крон бўлган бўлса, 2023 йилда 11 миллион кронгача кўтарилган ва 2024–2025 йилларда ҳам шу даражада сақланиб келган эди.
50 йиллик сир: Бошқа даъвогарлар ким эди?
Нобель фондининг қатъий низомига кўра, жорий йилда тиббиёт йўналиши бўйича номзоди илгари сурилган бошқа олимларнинг исм-шарифлари, баҳолаш қайдномалари ва овоз бериш натижалари тўлиқ махфийлаштирилган.
Ушбу тарихий ҳужжатлар орадан роппа-роса ярим аср ўтгач — 2076 йилдагина оммага очиқланади. Айни пайтда эса жаҳон илмий ҳамжамияти мия сирларини очишга йўл кўрсатган уч нафар тадқиқотчининг тарихий ғалабасини олқишламоқда.
Изоҳлар 0
…