Химия бўйича 2026 йилги Нобель мукофоти соҳиблари эълон қилинди

Швеция Қироллик фанлар академиясининг Нобель қўмитаси 2026 йилги кимё йўналиши бўйича нуфузли мукофот совриндорлари номини расман эълон қилди. Қўмитанинг расмий баёнотига мувофиқ, жорий йилда олий илмий мукофотга франциялик таниқли олим Анри Б. Каган (Henri B. Kagan) ҳамда япониялик кимёгар Кэнсо Соаи (Kenso Soai) муносиб кўрилди.

Тадқиқотчилар органик кимё соҳасида инқилобий ўзгаришларга сабаб бўлган фундаментал янгиликлари билан жаҳон илм-фани хазинасини бойитган.

Асимметрик синтездаги ютуқ: Мукофот айнан нима учун берилди?

Олимларнинг тадқиқотлари замонавий фармацевтика ва янги материаллар яратиш жараёнида муҳим аҳамият касб этади:

• Расмий формулировка: Нобель қўмитаси хулосасига кўра, мукофот «асимметрик органик синтездаги чизиқсиз (нолинейный) эффектлар ва автокатализ ҳодисасини кашф этганликлари учун» («for the discovery of non-linear effects and autocatalysis in asymmetric organic synthesis») топширилди;

• Амалий аҳамияти: Молекулаларнинг кўзгудаги аксидек бир-бирига ўхшаш, бироқ турлича таъсир кўрсатувчи шаклларини (хираллик) назорат қилиш ва керакли моддани юқори аниқликда синтез қилиш имкони кенгайди;

• Фармацевтика учун аҳамияти: Ушбу кашфиётлар, айниқса, ножўя таъсирлари кам бўлган юқори самарали дори воситаларини хавфсиз ва арзон усулда ишлаб чиқариш тизимини тубдан яхшилашга хизмат қилмоқда.

Мукофот миқдори ва илмий мавсум тафсилотлари

Нобель ҳафталиги доирасида ғолибларни тақдирлаш шартлари анъанавий молиявий кўрсаткичларга эга:

• Молиявий жамғарма: 2026 йилда ҳар бир номинация бўйича мукофот фонди 12 миллион швед кронасини (қарийб 1,2 миллион АҚШ доллари) ташкил этмоқда;

• Тақсимот: Кимё бўйича ажратилган ушбу маблағ икки лауреат ўртасида тенг тақсимланади;

• Аввалги эълонлар: Эслатиб ўтамиз, Zamin.uz бундан аввал тиббиёт ва физиология ҳамда физика йўналишларида 2026 йилги Нобель мукофоти соҳиблари ҳақида батафсил маълумот берган эди.

Анри Каган ва Кэнсо Соаининг бу ютуғи замонавий кимёнинг энг мураккаб соҳаларидан бирида ўнлаб йиллар давом этган машаққатли изланишларнинг жаҳон миқёсидаги олий эътирофи бўлди.