"Яқин 10 йилда одатий касблар тугайди”: Иқтисодчи ўта юқори интеллект хавфини ошкор қилди

Иқтисодиёт бўйича Нобель мукофоти соҳиби Дарон Ажемўғлу сунъий интеллектнинг (AI) шиддатли тараққиёти ҳамда инсоният томонидан «ўта юқори интеллект» (Superintelligence) яратилиши борасидаги ҳаракатларнинг оғир оқибатларидан огоҳлантирди.

Дунёга машҳур иқтисодчи олимнинг таъкидлашича, агар ушбу технологияларнинг ривожланиш йўналиши тубдан ўзгартирилмаса, яқин 10 йил ичида анъанавий меҳнат бозори бутунлай йўқ бўлиб кетиши мумкин.

«Меҳнат бозори қолмайди»: Ўта юқори интеллект хавфи

Дарон Ажемўғлу сунъий интеллект саноатининг пировард мақсади инсоннинг барча ақлий имкониятларидан устун турувчи онг яратишдан иборат эканини қайд этиб, бунинг кутилаётган зарарларини очиқлади:

• Касбларнинг йўқолиши: «Агар биз бундай ўта юқори интеллектга ҳатто яқинлашсак ҳам, меҳнат бозори бутунлай йўқолади. Натижада фақат оддий жисмоний ишчилар, ўта тор ихтисосликдаги муҳандислар ёки кам сонли йирик тадбиркорларгина қолади...»;

• Хавф муддати: Олимнинг сўзларига кўра, бу таҳдид бугун ёки эртага содир бўлмайди, аммо кейинги 10 йилликда инсоният юзма-юз келадиган аччиқ ҳақиқатга айланиши мумкин;

• Демократияга таҳдид: Бундай назоратсиз технология нафақат ишчи кучини қадрсизлантиради, балки давлат бошқаруви ва фуқаролик жамиятининг асоси бўлган демократия институтларини ҳам қулатиши хавфи мавжуд.

Нажот йўли: Технологияни инсонга хизмат қилдириш

Глобал иқтисодий инқирознинг олдини олиш учун Нобель мукофоти лауреати аниқ ечимларни таклиф этди:

• Стратегияни ўзгартириш: Сунъий интеллектни инсонни бутунлай алмаштириш эмас, балки ходимларнинг меҳнат самарадорлигини ошириш ва уларга кўмаклашиш йўналишига буриш керак;

• Инсон манфаатлари устуворлиги: Технологик ишланмалар миллионлаб одамларни ишсиз қолдиришга эмас, балки инсон эҳтиёжлари ва янги имкониятларни яратишга хизмат қилиши шарт.

Маълумот ўрнида: Дарон Ажемўғлу ким?

Дарон Ажемўғлу — турк-америкалик таниқли иқтисодчи, дунёнинг етакчи олийгоҳи бўлмиш Массачусетс технология институти (MIT) профессори:

• Илмий мақоми: У Канададаги Илғор тадқиқотлар институти, Америка Санъат ва фанлар академияси, АҚШ Миллий фанлар академияси ҳамда Туркия Фанлар академиясининг ҳақиқий аъзоси ҳисобланади;

• Нобель мукофоти–2024: 2024 йилда Дарон Ажемўғлу Саймон Жонсон ва Жеймс Робинсон билан биргаликда «жамият институтларининг қандай шаклланиши ва уларнинг фаровонликка кўрсатадиган таъсирини тадқиқ этгани учун» иқтисодиёт бўйича нуфузли Нобель мукофотига сазовор бўлган.

Бундай йирик олимнинг огоҳлантириши келажакда инсон меҳнати ва сунъий интеллект ўртасидаги мувозанатни сақлаб қолиш бугун қабул қилинадиган глобал қарорларга бевосита боғлиқ эканини кўрсатмоқда.