Арманистон ва Туркия 33 йиллик қарама-қаршиликка нуқта қўйиш арафасидами?

3 дақиқа ўқиш15
Арманистон ва Туркия 33 йиллик қарама-қаршиликка нуқта қўйиш арафасидами?
ҚисқачаAI ёрдамида тайёрланганКўрсатиш
  • Арманистон бош вазири Никол Пашинян Туркия билан дипломатик алоқаларни ўрнатиш ва 1993 йилдан бери ёпиқ турган умумий чегарани очиш жараёнида якуний босқичга жуда яқин эканликларини маълум қилди.
  • 11 ноябр куни Анталияда Туркия Президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған билан ўтказилган учрашувда томонлар муносабатларни нормаллаштириш ва савдо-иқтисодий алоқаларни кенгайтириш масалаларини муҳокама қилди.

Ереван ва Анқара ўртасидаги муносабатларда янги босқич бошланиши мумкин. Арманистон бош вазири Никол Пашинян икки давлат дипломатик алоқалар ўрнатиш ва узоқ йиллардан бери ёпиқ турган умумий чегарани тўлиқ очишга жуда яқин эканини маълум қилди. Унинг таъкидлашича, сўнгги учрашувлар ва савдо соҳасидаги ўзгаришлар муносабатларни нормаллаштириш учун жиддий замин яратмоқда.

Арманистон ва Туркия ўртасидаги муносабатлар йиллар давомида минтақадаги энг мураккаб дипломатик масалалардан бири бўлиб келди. Бироқ сўнгги пайтларда икки мамлакат ўртасидаги мулоқот фаоллашиб, иқтисодий ҳамкорлик ва чегараларни очиш борасидаги музокаралар янги суръат олди.

Арманистон бош вазири Никол Пашиняннинг 14 ноябрь куни Дублиндаги Халқаро ва Европа ишлари институтида билдирган фикрлари эса бу жараёнда муҳим бурилиш бўлиши мумкинлигини кўрсатди.

Пашинян: «Биз якуний қадамга жуда яқинмиз»

Пашиняннинг айтишича, сўнгги йилларда Арманистон ва Туркия муносабатларида сезиларли ижобий ўзгаришлар юз берган. У икки мамлакат ўртасида дипломатик алоқалар ҳали расман ўрнатилмаган бўлса-да, амалдаги вазият аввалгидан анча фарқ қилишини таъкидлаган.

Бош вазир савдо алоқаларини бунга мисол сифатида келтирди. Ҳозирда Туркия Арманистондан экспорт қилинадиган ва мамлакатга импорт қилинадиган айрим маҳсулотлар учун ўз йўлларидан фойдаланиш имконини бермоқда. Гарчи товарлар икки давлат ўртасидаги тўғридан-тўғри қуруқлик чегараси орқали эмас, балки Грузия ҳудуди орқали ташилаётган бўлса-да, Пашинян буни муносабатлардаги реал ўзгариш сифатида баҳолади.

«Мен яқин келажакда Туркия билан муносабатларни тўлиқ нормаллаштиришга эришишимизга ишонаман», — дея таъкидлаган Арманистон ҳукумати раҳбари.

Унинг фикрича, томонлар энди энг муҳим босқич — дипломатик муносабатларни расмийлаштириш ва чегараларни тўлиқ очиш масаласига яқинлашган.

Эрдўған билан учрашув қандай натижа берди?

Пашинян ўз баёнотида Туркия Президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған билан яқинда ўтказилган учрашувга ҳам алоҳида тўхталди.

Икки давлат раҳбари 11 ноябрь куни Туркиянинг Анталия шаҳрида, БМТнинг COP31 иқлим саммити доирасида музокара ўтказган эди. Арманистон ҳукумати тарқатган расмий маълумотга кўра, учрашувда икки томонлама муносабатларни нормаллаштириш жараёнини мантиқий якунига етказиш муҳимлиги таъкидланган.

Шунингдек, аввал эришилган келишувларни амалга ошириш, савдо-иқтисодий алоқаларни кенгайтириш ва минтақадаги транспорт-коммуникация йўналишларини очиш масалалари муҳокама қилинган.

Пашинян ушбу учрашувни ижобий баҳолаган. Унинг таъкидлашича, икки мамлакат раҳбарлари муносабатларда эришилган натижаларни қайд этиб, кейинги қадамларни ҳам муҳокама қилган.

Бу учрашувнинг аҳамияти шундаки, гап фақат сиёсий баёнотлар ҳақида эмас. Томонлар савдо, транспорт ва минтақавий ҳамкорлик каби амалий масалаларни ҳам кун тартибига олиб чиқмоқда.

Нега икки давлат чегараси 33 йилдан бери ёпиқ?

Арманистон ва Туркия ўртасидаги қуруқлик чегараси 1993 йилдан бери ёпиқ. Ўша вақтда Туркия Тоғли Қорабоғ можароси фонида Озарбайжонни қўллаб-қувватлаб, Арманистон билан чегарани ёпишга қарор қилган эди.

Шундан буён икки мамлакат ўртасида расмий дипломатик муносабатлар ўрнатилмаган. Гарчи 2009 йилда муносабатларни нормаллаштиришга қаратилган протоколлар имзоланган бўлса-да, улар ратификация қилинмади ва келишувлар тўлиқ амалга ошмади.

2021 йил охиридан бошлаб эса Ереван ва Анқара муносабатларни тиклаш бўйича янги музокара жараёнини бошлади. Махсус вакиллар тайинланди, турли учрашувлар ўтказилди ва айрим амалий қадамлар ташланди.

2026 йилда савдо йўналишидаги чекловларни юмшатиш ҳам муҳим ўзгаришлардан бири бўлди. Бироқ бу чоралар чегара тўлиқ очилгани ёки дипломатик муносабатлар ўрнатилганини англатмайди.

Чегара очилса, минтақада нималар ўзгариши мумкин?

Арманистон ва Туркия ўртасидаги чегаранинг очилиши фақат икки мамлакат учун эмас, балки бутун Жанубий Кавказ минтақаси учун ҳам муҳим иқтисодий ва сиёсий аҳамиятга эга бўлиши мумкин.

Биринчидан, савдо йўллари қисқаради. Ҳозирда икки давлат ўртасидаги айрим товар айланмаси учинчи мамлакатлар, жумладан, Грузия орқали амалга оширилмоқда. Тўғридан-тўғри чегара очилиши логистика харажатлари ва вақтни камайтириши мумкин.

Иккинчидан, транспорт алоқалари кенгаяди. Темирйўл ва автомобиль йўлларининг қайта ишга туширилиши минтақадаги транзит имкониятларини ошириб, савдо ва инвестиция учун янги шароит яратиши эҳтимолдан холи эмас.

Учинчидан, дипломатик муносабатларнинг тикланиши Жанубий Кавказдаги сиёсий муҳитга таъсир кўрсатиши мумкин. Арманистон, Туркия ва Озарбайжон ўртасидаги муносабатлар минтақавий хавфсизлик ва иқтисодий ҳамкорликнинг муҳим омилларидан ҳисобланади.

Бироқ бу жараённинг муваффақияти фақат Ереван ва Анқаранинг хоҳишига боғлиқ эмас. Арманистон ва Озарбайжон ўртасидаги тинчлик жараёни, минтақавий транспорт йўлаклари бўйича келишувлар ҳам муҳим ўрин тутади.

Энг муҳим савол: чегара қачон очилади?

Пашиняннинг баёноти дипломатик жараёнда жиддий силжиш борлигини кўрсатади. Аммо ҳозирча икки давлат чегарани тўлиқ очиш ёки дипломатик муносабатларни расман ўрнатиш бўйича якуний қарор қабул қилгани ҳақида расмий маълумот йўқ.

Эрдўған ва Пашинян 11 ноябрь куни муносабатларни нормаллаштириш жараёнини давом эттириш муҳимлигини таъкидлаган, Пашинян эса 14 ноябрь куни якуний босқичга яқинлашилганини айтган.

Демак, ҳозирги вазиятни тарихий келишув имзоланди, деб эмас, балки узоқ йиллик зиддиятдан кейин муҳим дипломатик имконият пайдо бўлди, деб баҳолаш тўғрироқ.

Агар томонлар бу имкониятдан фойдалана олса, Жанубий Кавказдаги сиёсий ва иқтисодий манзара ўзгариши мумкин. 33 йилдан бери ёпиқ турган чегаранинг очилиши эса минтақада янги савдо йўллари, ҳамкорлик ва қўшничилик муносабатлари учун эшик очиши эҳтимол.

Мақола сизга ёқдими?

Обуна билан реклама бўлмайди

Zamin Premium — ойига 4 900 сўм

Изоҳлар0

…

  1. Футбол академиялари учун Skaut: тўлов, давомат ва ота-она билан алоқа энди битта тизимда
  2. Тошкентдан Америкага: Нурмухаммад Исмоилов Akinda орқали ҳалол инвестицияни глобал миқёсга олиб чиқмоқда
  3. Автосервисингизни рақамлаштиринг: Bip Business билан мижозларни йўқотманг
  4. Машина ойнасига рақам ёзиш хавфлими? Bip ҳайдовчилар учун янги ечим топди!
  5. 8 та кенг тарқалган молиявий хато: нималардан сақланиш керак?
  6. Playmatch: майдон эгалари ишини анча енгиллаштиради
  7. Playmatch: футбол ўйнаш учун керакли барча хизматлар битта иловада
  8. Кундалик харажатлар учун картани қандай танлаш мумкин?
  9. Элдор Шомуродов футбол академияси ва TBC Bank: болалик орзуларидан катта футболгача
  10. ANORBANK Бўстонлиқдаги 168-сон мактаб-интернат тарбияланувчиларини табриклади
  11. Ҳайдовчилар ва ташувчилар учун ОСГОП суғуртасининг афзалликлари...
  12. Pure Milky’дан навбатдаги креатив: Ҳар қадам — азиз инсонларга меҳр билан!
  13. Кредит олиш имкониятини ошириш учун қаерда ишлаш керак?
  14. Бизнес имкониятингизни кенгайтиринг
  15. Фаннинг ривожланишига барчамиз масъулмиз!
  16. XIV Тошкент халқаро кинофестивали қандай ўтказилмоқда?