Сиёсий найранг: Пашинян Путин билан учрашувда ЕИга интилиш «стратегик танлов эмас»лигини айтди

Бишкек шаҳрида бўлиб ўтган учрашувда Россия президенти Владимир Путин ва Арманистон бош вазири Никол Пашинян Ереван ташқи сиёсатидаги энг катта зиддият — бир вақтнинг ўзида ҳам Европа Иттифоқи (ЕИ), ҳам Евроосиё иқтисодий иттифоқига (ЕОИИ) аъзо бўлиш интилишини муҳокама қилди. Учрашув чоғида Владимир Путин расмий Москва Арманистоннинг танловига қараб иш тутишини, агар Ереван чинакам евроинтеграция йўлини танласа, Россия икки томонлама муносабатларни тубдан қайта кўриб чиқишини маълум қилди.

Бундан олдин Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков ЕОИИ мажбуриятлари ва Европа сари интилиш ўртасидаги зиддиятни фақат халқ референдуми орқали ҳал қилиш қонуний механизм бўлишини очиқ баён этган эди. Бироқ Бишкекдаги музокараларда Пашинян Арманистон сиёсий тарихида мисли кўрилмаган эътироф билан чиқди.

Референдумни четлаб ўтиш найранги: Европага қадам нима учун ташланганди?

Арманистоннинг «Жамоатчилик трибунали» нашри ёзишича, Никол Пашинян 2026 йил июнь ойида мамлакат парламенти томонидан қабул қилинган ЕИга кириш жараёнини бошлаш ҳақидаги қонун Арманистоннинг асл стратегик танлови эмаслигини таъкидлаган.

Маълум бўлишича, жамоат ташкилотлари ушбу масалада умумхалқ референдуми ўтказиш учун 250 минг имзо тўплашни бошлаган бўлган. Ҳукумат эса халқнинг тўғридан-тўғри овоз беришига йўл қўймаслик ва бу сценарийнинг олдини олиш мақсадида парламент орқали шошилинч равишда қонунни қабул қилдирган. Давлат тақдири учун ҳал қилувчи бўлиши керак бўлган ушбу қадам аслида аҳолининг хоҳиш-иродасини тўсиб қўйиш учун шунчаки тактик манёвр сифатида ишлатилган. Пашинян референдум ўтказишни ЕИга расмий ариза топширилгунча ва номзод мақоми олингунча «эрта» деб атаб, уни номаълум муддатга суриб қўйди.

Таҳлилчиларнинг фикрича, бу эътироф бирданига уч томонга нисбатан очиқ сиёсий найранг бўлди:

• Россияга нисбатан: Москва сўраган ва қонуний деб билган халқ референдуми атайлаб блоклангани ва евроинтеграция аслида шунчаки вазиятдан чиқиш йўли экани билдирилди;

• Европа Иттифоқига нисбатан: Ереванга 2,5 миллиард евролик инвестиция пакети ажратаётган ва визасиз режим бўйича музокаралар олиб бораётган Брюсселга ушбу қонунлар шунчаки бюрократик ҳийла экани кўрсатиб қўйилди;

• Арманистон халқига нисбатан: Ҳукумат халқдан ўз режаларига зид жавоб олишдан қўрқиб, фуқароларни тўғридан-тўғри овоз бериш ҳуқуқидан маҳрум қилди ва парламентдаги кўпчилик овозига таянди.

Москва билан муносабатларнинг совиши: 2025–2026 йиллар хронологияси

Бишкекдаги учрашувга қадар Арманистон раҳбарияти Кремль томонидан дўстона бўлмаган ҳаракатлар сифатида баҳоланган бир қатор қадамларни ташлади:

• 2025 йил 26 декабрь: Пашинян КХШТни (ОДКБ) «самарасиз» деб эълон қилди ва ундаги иштирокни қайта кўриб чиқишини айтди;

• 2026 йил февраль: Қозоғистондаги КХШТ машғулотларидан бош тортган Ереван бир вақтнинг ўзида НАТОга аъзо Греция ва Болгария ҳарбий бўлинмалари билан ҳамкорликда машқлар ўтказди;

• 2026 йил май: Украина президенти Владимир Зеленский Арманистон парламентида Россияга қарши айбловлар билан чиқиш қилди ва Ереван бунга ҳеч қандай дипломатик эътироз билдирмади;

• 2026 йил июнь: Парламент ЕИга кириш бўйича жараённи бошлаш тўғрисида қонун қабул қилди;

• 2026 йил август: Пашинян Ғарб ОАВларига берган интервьюсида яқин беш йил ичида КХШТга қайтиш нияти йўқлигини, аксинча, НАТО билан муносабатларни енгиллаштириш учун Арманистонни ташкилотдан чиқариб юборишларини исташини маълум қилди.

Ҳужжатдаги стратегия ва оғзаки инкор: Икки хил воқелик

2026 йилнинг август ойида Арманистон ҳукумати 2026–2031 йилларга мўлжалланган ижтимоий-иқтисодий ривожланиш дастурини тасдиқлади. Беш йиллик ушбу расмий ҳужжатда ЕИ билан стратегик шерикликни чуқурлаштириш, қонунчиликни савдо ва божхона соҳаларида тўлиқ Европа стандартларига мослаштириш, 2,5 миллиард евролик евроинвестицияларни ўзлаштириш ҳамда 2031 йилгача КХШТга қайтмаслик аниқ белгилаб қўйилган.

Бироқ, Европа меъёрларига ўтиш амалда ЕОИИ регламентларига тўғридан-тўғри зид келади. Пашиняннинг Бишкекда бу қадамларнинг барчаси референдумни четлаб ўтиш учун қилинган вақтинчалик тактика эканини тан олиши ҳукуматнинг ўз расмий дастурини мазмунсиз сиёсий кўринишга айлантириб қўйди. Расмий ҳужжатда Европа танлови муқаррар ва стратегик деб кўрсатилган бўлса, бош вазирнинг шахсан ўзи буни оддий вазият тақозоси деб изоҳлади.

Арманистон айни пайтда оғир сиёсий ноаниқлик ҳолатида қолмоқда: Москва томонидан ЕОИИ доирасидаги иқтисодий имтиёзлар бекор қилиниши хавфи кучаймоқда, Европа Иттифоқига интеграциянинг аниқ легитим пойдевори йўқ, мамлакат ичкарисидаги стратегик йўналиш эса шахсий баёнотлар билан йўққа чиқарилган.

Сизнингча, Никол Пашиняннинг Россия ва Ғарб ўртасидаги бундай икки томонлама дипломатик ҳаракатлари Арманистонни иқтисодий бўҳрондан асраб қола оладими ёки аксинча, мамлакатни ҳар икки томон ишончидан маҳрум этадими? Ўз таҳлилларингизни изоҳларда қолдиринг!