Ҳис-туйғулар ва истакларнинг моддийлашуви қандай рўй беради?
Инсон бирор нарсани қаттиқ истаса, уни кўп тасаввур қилса ва ҳиссиёт билан қабул қилса, вақт ўтиб ўша истак ҳаётида воқеликка айлангандек туюлади. Шунинг учун кўпчилик бу жараённи «фикрнинг моддийлашуви» деб атайди.
Аммо истаклар шунчаки хаёл қилганимиз учун эмас, балки фикрларимиз эътибор, қарор, ҳаракат ва одатларимизни ўзгартиргани сабаб амалга ошади. Бу ерда сеҳрдан кўра инсон психологияси ва кундалик танловларининг роли каттароқ.
Истак аввало эътиборни бошқаради
Мия бир вақтнинг ўзида атрофдаги барча маълумотни тўлиқ қабул қила олмайди. Шунинг учун у инсон учун муҳим деб ҳисобланган нарсаларни ажратиб кўрсатади.
Масалан, янги автомобиль сотиб олишни ўйлай бошлаган одам кўчада айнан ўша моделни тез-тез учратаётгандек бўлади. Аслида машиналар аввал ҳам бор эди, аммо инсоннинг эътибори энди уларни кўра бошлади.
Молиявий ўсишни истаган киши ҳам худди шу тарзда:
янги иш имкониятларини тезроқ пайқайди;
фойдали танишувларга эътибор беради;
бошқалар даромадни қандай ошираётганини кузатади;
аввал аҳамият бермаган ғояларни жиддий қабул қилади.
Шундай қилиб, истак ташқи дунёни эмас, аввал инсон нимани кўриши ва нимани муҳим деб баҳолашини ўзгартиради.
Ҳис-туйғу истакка куч беради
Оддий фикр тез унутилади. Кучли ҳиссиёт билан боғланган фикр эса хотирада мустаҳкамроқ сақланади ва қарорларга кўпроқ таъсир қилади.
Инсон бир мақсадни тасаввур қилганда қувонч, ишонч ёки ҳаяжонни ҳис қилса, ушбу мақсад унга муҳимроқ кўрина бошлайди. Натижада у ҳаракат қилиш учун кўпроқ куч топиши мумкин.
Бироқ бу ерда муҳим фарқ бор:
Ҳиссиёт мақсадни амалга оширмайди, лекин инсонни мақсад сари ҳаракат қилишга ундайди.
Фақат хаёл қилиш вақтинча яхши кайфият бериши мумкин. Аммо ҳиссиёт режа, интизом ва амалий қадамлар билан бирлашсагина натижа пайдо бўлади.
Ўзимиз ҳақимиздаги тасаввур қарорларга таъсир қилади
Инсон ўзини ким деб билиши унинг ҳаракатларини белгилайди.
«Мен бундай ишни қила олмайман», деб ишонган киши имконият пайдо бўлганда ҳам орқага чекиниши мумкин. «Мен ўргана оламан», деган инсон эса хато қилса ҳам ҳаракатни давом эттиради.
Шунинг учун истакларнинг амалга ошишида ички мулоқот муҳим:
«Менинг қўлимдан келмайди» деган фикр ҳаракатни чеклайди;
«Ҳали билмайман, лекин ўрганаман» деган фикр янги йўл очади;
«Менга имконият берилмайди» деган қараш фаолликни пасайтиради;
«Имкониятни ўзим яратишим мумкин» деган ишонч ташаббусни кучайтиради.
Инсон ўзини қандай тасаввур қилса, одатда шу образга мос қарорлар қабул қила бошлайди.
Фикр қандай қилиб натижага айланади?
Истакнинг «моддийлашуви»ни қуйидаги занжир орқали тушунтириш мумкин:
Истак → эътибор → ҳиссиёт → қарор → ҳаракат → одат → натижа
Масалан, инсон соғлом бўлишни истайди.
Аввалига у соғлом турмуш ҳақида кўпроқ ўйлайди. Кейин овқатланиши, уйқуси ва ҳаракатсизлигини кузата бошлайди. Спорт залига ёзилади ёки ҳар куни сайр қилишни бошлайди. Бу ҳаракатлар такрорланиб одатга айланади. Бир неча ойдан кейин вазн, кайфият ва жисмоний ҳолатда ўзгариш пайдо бўлади.
Ташқаридан қараганда орзу амалга ошгандек кўринади. Аслида эса натижа юзлаб кичик қарорларнинг йиғиндисидир.
Визуализация қачон фойда беради?
Мақсадни тасаввур қилиш инсонга йўналиш бериши мумкин. Лекин фақат якуний натижани кўз олдига келтириш ҳар доим ҳам етарли эмас.
Масалан, ўзини бой, машҳур ёки муваффақиятли ҳолда тасаввур қилиш ёқимли. Аммо инсон жараённи — меҳнат, рад жавоблари, хатолар, қийин қарорлар ва интизомни тасаввур қилмаса, биринчи тўсиқда тўхтаб қолиши мумкин.
Самарали визуализация икки қисмдан иборат:
Натижани тасаввур қилиш — қаерга бораётганингизни англаш учун.
Жараённи тасаввур қилиш — у ерга қандай етиб боришни тушуниш учун.
Яъни «мен мақсадга эришдим» деган манзара билан бирга, «мен бугун қайси ишни бажараман?» деган савол ҳам бўлиши керак.
Нега баъзи истаклар амалга ошмайди?
Ҳар бир истакнинг амалга ошиши фақат инсоннинг фикрига боғлиқ эмас. Ташқи шароит, вақт, ресурс, соғлиқ, бошқа одамларнинг қарорлари ва тасодифий ҳолатлар ҳам таъсир қилади.
Истаклар қуйидаги сабабларга кўра натижа бермаслиги мумкин:
мақсад жуда умумий белгиланган;
ҳаракат режаси тузилмаган;
инсон натижани хоҳлайди, аммо жараёнга тайёр эмас;
мақсад шахсий қадриятларга мос келмайди;
биринчи қийинчиликдан кейин ҳаракат тўхтайди;
бошқариб бўлмайдиган ташқи омиллар пайдо бўлади.
Шунинг учун амалга ошмаган ҳар бир орзуни «нотўғри ўйладим» деб тушунтириш адолатсиз. Айрим натижалар инсон назоратидан ташқарида бўлади.
Салбий фикрлар ҳам «моддийлашадими»?
Салбий фикрнинг ўзи воқеани автоматик равишда чақириб келмайди. Лекин узоқ давом этган қўрқув ва ишончсизлик инсоннинг хатти-ҳаракатини ўзгартириши мумкин.
Масалан, «мен барибир муваффақиятсизликка учрайман» деб ўйлайдиган инсон:
имкониятдан воз кечиши;
музокараларда ишончсиз кўриниши;
тез таслим бўлиши;
хато қилишдан қўрқиб ҳаракат қилмаслиги мумкин.
Охир-оқибат у қўрққан натижа юз бериши эҳтимоли ортади. Бу сирли куч эмас, балки фикрнинг хулқ-атворга таъсиридир.
Бироқ салбий ҳиссиётларни бутунлай йўқотиш шарт эмас. Қўрқув баъзан хавфдан огоҳлантиради, хавотир эса тайёргарлик кўришга ундайди. Муҳими, улар қарорларни тўлиқ бошқариб олмаслиги керак.
Истакни воқеликка яқинлаштиришнинг амалий йўли
Аввало истакни аниқ мақсадга айлантириш лозим. «Кўп пул топмоқчиман» деган фикр ўрнига «бир йил ичида ойлик даромадимни 30 фоизга ошириш учун янги малака ўрганаман» каби аниқ мақсад самаралироқ.
Кейин мақсадни кичик ҳаракатларга бўлиш керак:
бугун нима қилиш мумкин;
бир ҳафтада қандай натижа кутилмоқда;
қайси билим ёки ресурс етишмаяпти;
қандай тўсиқлар пайдо бўлиши мумкин;
натижани қандай ўлчаш мумкин.
Истак инсонни илҳомлантиради. Режа йўлни кўрсатади. Одат эса натижани яратади.
Ҳис-туйғу — йўналиш, ҳаракат эса механизм
Инсоннинг ҳис-туйғулари ва истаклари ҳаётга таъсир қилади. Аммо бу жараён фикрнинг тўғридан-тўғри воқеликка айланиши орқали эмас, балки эътибор, қарор ва ҳаракатлар занжири орқали рўй беради.
Ижобий фикрлаш имкониятларни кўришга ёрдам беради. Ишонч ҳаракатни бошлашга куч беради. Интизом эса инсонни натижага олиб боради.
Шунинг учун истакларнинг ҳақиқий «моддийлашув формуласи» қуйидагича:
Аниқ истак + кучли маъно + реал режа + мунтазам ҳаракат + сабр.
Хаёл йўлни бошлайди, аммо манзилга қадамлар олиб боради.
Изоҳлар 0
…