21 тонна антибиотикда шубҳа ўйғонди: 7,3 млрд сўмлик юк ушланди

Тошкентда Хитойдан олиб келинган 21 тоннадан зиёд «Эфба» инфузион дори воситасини божхона назоратидан ўтказиш вақтида жиддий тафовут аниқланди. Ҳужжатларда препарат Ҳиндистонда ишлаб чиқарилгани кўрсатилган, аммо юкдаги қадоқ ва ёрлиқларда ишлаб чиқарувчи корхона ҳамда келиб чиқиш мамлакати ҳақида маълумот бўлмаган.

Божхона органларининг дастлабки версиясига кўра, импортчилар мувофиқлик сертификатини олишда асл препарат намунасини тақдим этган, кейин эса шу ҳужжат орқали келиб чиқиши номаълум бўлган катта партияни расмийлаштиришни режалаштирган. Қиймати 7,3 миллиард сўмдан ошадиган юк вақтинча сақловга олиниб, ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилди.

Ҳужжатда Ҳиндистон, қадоқда эса маълумот йўқ

Қонунбузилиш «Тошкент-Аэро» ихтисослаштирилган божхона комплексининг «Авиаюклар» ташқи иқтисодий фаолият божхона постида аниқланган.

Божхона юк декларациясида 21 тоннадан зиёд «Эфба» дори воситасининг ишлаб чиқарилган мамлакати сифатида Ҳиндистон қайд этилган. Бироқ товар бевосита кўрикдан ўтказилганда қадоқ ва ёрлиқларда икки асосий маълумот учрамаган:

• ишлаб чиқарувчи давлат номи;

• препаратни тайёрлаган корхона номи.

Дори воситасида бундай маълумотларнинг бўлмаслиги унинг келиб чиқиши, ишлаб чиқариш шароити, серияси ва сифат назоратини текширишни қийинлаштиради. Бироқ бу ҳолатнинг ўзи товар қалбаки эканини якуний исботламайди — бунга лаборатория экспертизаси, ҳужжатлар ва ишлаб чиқариш занжири бўйича текширув натижасида ҳуқуқий баҳо берилади.

Асл «Эфба» қаерда ишлаб чиқарилади?

Очиқ фармацевтика маълумотларида «Эфба» 500 мг/100 мл миқдордаги левофлоксацин сақловчи, томир ичига юбориладиган инфузион эритма сифатида қайд этилган.

Рўйхатда унинг ишлаб чиқарувчиси Ҳиндистоннинг Pharma Impex Laboratories Pvt. Ltd. компанияси экани, препарат эса фторхинолонлар гуруҳига мансуб микробларга қарши восита сифатида кўрсатилган.

Шу сабаб текширилган юк қадоғида Ҳиндистон ёки ишлаб чиқарувчи компания ҳақида маълумот бўлмагани декларация билан товар ўртасида жиддий зиддиятни юзага келтирган.

Сертификат қандай олинган?

Тақдим этилган хабарда айтилишича, юк эгалари Фармацевтика маҳсулотлари хавфсизлиги марказидан мувофиқлик сертификати олиш учун Ҳиндистонда ишлаб чиқарилган асл «Эфба» препаратини намуна сифатида тақдим этган.

Божхона органларининг версиясига кўра, кейинчалик келиб чиқиши номаълум бўлган 21 тоннадан зиёд маҳсулотни ана шу сертификат билан олиб кириш режалаштирилган.

Мувофиқлик сертификати маҳсулот белгиланган талабларга жавоб беришини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади. Ўзбекистонда препарат сериясининг давлат реестрига киритилгани ва унга берилган сертификат ҳақидаги маълумотларни Фармацевтика маҳсулотлари хавфсизлиги марказининг электрон тизими орқали текшириш мумкин.

Аммо сертификат бир препарат намунаси асосида олиниб, амалда бошқа ишлаб чиқарувчи ёки бошқа таркибдаги маҳсулотга қўлланса, ҳужжат дори сифатини кафолатлай олмайди.

21 тонна юкнинг ичида нима борлиги аниқланиши керак

Тергов ва экспертиза олдидаги энг муҳим вазифа — ушбу инфузион эритмаларнинг ҳақиқий таркибини аниқлаш.

Мутахассислар, эҳтимол, қуйидаги кўрсаткичларни текширади:

• эритмада левофлоксацин бор-йўқлиги;

• фаол модда миқдори кўрсатилган дозага мослиги;

• препаратнинг стериллиги;

• зарарли аралашмалар ёки бошқа моддалар мавжудлиги;

• флаконлар ва қадоқлаш шароити;

• серия рақамлари ва яроқлилик муддати;

• маҳсулотнинг ҳақиқий ишлаб чиқарувчиси;

• сертификатдаги намуна билан юкдаги препаратнинг бир хиллиги.

Лаборатория хулосасисиз юкдаги суюқлик умуман левофлоксацинми, керакли концентрациядами ёки тиббий қўллаш учун хавфсизми — деган саволларга қатъий жавоб бериб бўлмайди.

Нега инфузион антибиотикнинг қалбакилаштирилиши хавфли?

«Эфба» таркибидаги левофлоксацин бактерияларга қарши қўлланадиган фторхинолон антибиотик ҳисобланади. Инфузион шаклда у бевосита томир орқали юборилади, шунинг учун препаратнинг таркиби, дозаси ва стериллигига қўйиладиган талаблар айниқса муҳим.

Левофлоксациннинг ўзи ҳам шифокор назоратида қўлланиши керак бўлган препарат бўлиб, пайлар, асаб тизими ва марказий асаб тизимига таъсир қиладиган жиддий ножўя ҳолатларни келтириб чиқариши мумкин. Уни қўллашда беморнинг ташхиси, ёши, бошқа касалликлари ва қабул қилаётган дорилари ҳисобга олинади.

Агар препарат қалбаки ёки сифати талабга жавоб бермайдиган бўлса, хавф янада ортади:

• фаол модда умуман бўлмаслиги мумкин;

• доза белгилангандан кам ёки ортиқ чиқиши мумкин;

• эритма стерил бўлмаслиги эҳтимоли бор;

• номаълум аралашмалар организмга тушиши мумкин;

• инфекция даволанмай, оғирлашиши мумкин;

• антибиотикка чидамлилик ривожланишига шароит яратилиши мумкин.

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти қалбаки ва сифатсиз дорилар нотўғри доза, заҳарли аралашмалар ёки микробли ифлосланиш сабаб заҳарланиш, даволаш самарасизлиги ва касалликнинг оғирлашишига олиб келиши мумкинлигини таъкидлайди. Антибиотикларнинг сифати паст бўлиши микробларга қарши дориларга чидамлилик муаммосини ҳам кучайтириши мумкин.

Энг катта хавф — препаратнинг томирга юборилиши

Таблеткадан фарқли равишда инфузион эритма организмга тўғридан-тўғри қон томири орқали киритилади. Шу сабаб унинг стериллиги бузилган бўлса, беморда оғир инфекцион асоратлар пайдо бўлиши мумкин.

Фаол модда миқдори кам бўлса, антибиотик инфекцияни тўлиқ бостирмайди. Доза меъёрдан ортиқ бўлса, ножўя таъсирлар хавфи ошади. Препарат ўрнига бошқа суюқлик ёки номаълум модда солинган бўлса, оқибатни олдиндан баҳолаш қийин бўлади.

Шу жиҳатдан божхона назоратида юкнинг тўхтатилиши эҳтимолий хавфли маҳсулотлар шифохона ва дорихоналарга етиб боришининг олдини олган бўлиши мумкин. Бироқ маҳсулот ҳақиқатан контрафакт экани экспертиза ва тергов якунларидан кейин аниқланади.

7,3 миллиард сўмлик юк қаерга мўлжалланган эди?

Дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, вақтинча сақловга олинган препаратларнинг умумий қиймати 7,3 миллиард сўмдан ошади.

Бироқ очиқ хабарда қуйидаги муҳим тафсилотлар келтирилмаган:

• юкда жами нечта флакон бўлгани;

• маҳсулот қайси компания номига келгани;

• қайси тиббиёт муассасалари ёки дистрибьюторларга етказилиши режалаштирилгани;

• сертификат қачон ва кимнинг номига расмийлаштирилгани;

• юкдан аввал ҳам шундай партиялар импорт қилинган-қилинмагани;

• лабораториянинг дастлабки хулосаси.

Тергов давомида препаратни буюртма қилган, сертификатлаш учун намуна тақдим этган ва божхона ҳужжатларини расмийлаштирган шахсларнинг ҳаракатлари алоҳида ўрганилиши кутилмоқда.

Жиноят иши қўзғатилди

Ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари бошланган. Жиноят иши қайси модда бўйича очилгани, гумон қилинувчилар бор-йўқлиги ва уларга нисбатан қандай эҳтиёт чораси қўллангани маълум қилинмаган.

Тергов:

1. сертификат олиш жараёнини;

2. тақдим этилган асл намунанинг келиб чиқишини;

3. Хитойдан юборилган маҳсулот ишлаб чиқарувчисини;

4. божхона декларациясига нотўғри маълумот қандай киритилганини;

5. препаратларнинг ҳақиқий таркибини;

6. эҳтимолий сотув ва тарқатиш занжирини

аниқлаши лозим бўлади.

Иш бўйича тилга олиниши мумкин бўлган шахсларнинг айбдорлиги фақат қонуний кучга кирган суд ҳукми билан белгиланади.

Бемор дорининг ҳақиқийлигини қандай текшириши мумкин?

Қалбаки маҳсулотлар баъзан асл дорига жуда ўхшаб кетади ва уларни ташқи кўриниш орқали ажратиш қийин. ЖССТ беморларга дориларни фақат лицензияга эга ва ишончли манбалардан харид қилишни, шубҳали қадоқ, ёрлиқ ёки препарат таъсир қилмаётган ҳолатлар ҳақида тиббиёт ходимига хабар беришни тавсия қилади.

Дори сотиб олаётганда қуйидагиларга эътибор бериш зарур:

• қадоқ бутун ва сифатли бўлиши;

• ишлаб чиқарувчи номи ва мамлакат кўрсатилиши;

• серия рақами ҳамда яроқлилик муддати ўчирилмаган бўлиши;

• флакон ва ташқи қутидаги маълумотлар бир-бирига мос келиши;

• йўриқнома мавжуд бўлиши;

• препаратнинг мувофиқлик сертификати текширилиши;

• шифокор тавсиясисиз антибиотик қўлланмаслиги.

Айниқса, томир ичига юбориладиган антибиотикларни ўзбошимчалик билан сотиб олиш ва қўллаш мумкин эмас.

Бир намуна орқали бутун партияни олиб киришга уриниш

Мазкур ҳолатнинг энг жиддий жиҳати юкнинг катта ҳажмидагина эмас. Агар божхона органларининг дастлабки версияси тасдиқланса, асл препарат намунаси сифат кафолати ҳужжатини олиш учун ишлатилган, амалда эса бошқа маҳсулотни шу сертификат остида олиб киришга уринилган бўлади.

Бу сертификатлаш тизимининг энг муҳим тамойилини бузади: текширилган намуна билан бозорга чиқариладиган партия бир хил бўлиши шарт.

21 тоннадан зиёд инфузион антибиотик муомалага кирганида, хавф бир ёки икки бемор билан чекланмас эди. Шунинг учун лаборатория экспертизаси натижалари, юкнинг қаерга мўлжаллангани ва мазкур схема аввал ҳам ишлатилган-ишлатилмагани ҳақидаги маълумотлар жамоатчилик учун алоҳида аҳамиятга эга.

Сизнингча, импорт қилинадиган ҳар бир катта дори партиясидан алоҳида намуна олиб, лаборатория текширувидан ўтказиш шартми? Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!