Шилқимликдан ҳимояланган қизга солинган жарима бекор қилинди

Сирдарё вилоятида собиқ мураббийининг шаҳвоний шилқимлигига дуч келган 18 ёшли қизга «майда безорилик» учун солинган 1 миллион 236 минг сўмлик жарима бекор қилинди. Апелляция инстанцияси унинг ҳаракатида маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳодисаси умуман мавжуд эмас, деган хулосага келди.

Суд фақат биринчи қарорни ўзгартириш билан чекланмади. Ишни расмийлаштирган профилактика инспектори ҳамда қизни жавобгарликка тортган биринчи инстанция судьясига нисбатан тегишли тақдимномалар чиқарилди.

Апелляция қандай қарор қабул қилди?

Жиноят ишлари бўйича Сайхунобод туман судининг 2026 йил 28 июлдаги қарори билан 18 ёшли Г.И. майда безорилик содир этган деб топилганди.

Унга базавий ҳисоблаш миқдорининг уч баравари — 1 миллион 236 минг сўм жарима белгиланган.

Қиз ушбу қарордан норози бўлиб, апелляция шикояти киритди. 3 август куни ишни қайта кўриб чиққан Сирдарё вилояти судининг апелляция инстанцияси қуйи суд қарорини бекор қилди.

Суд Г.И.нинг ҳаракатида ҳуқуқбузарлик ҳодисаси мавжуд эмаслигини қайд этиб, унга оид ишни Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 271-моддаси биринчи қисмига асосан тугатди.

Мазкур нормага кўра, маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳодисаси ёки аломатлари бўлмаса, ишни бошлаш мумкин эмас, бошланган иш эса тугатилиши керак.

Қизга нега «майда безорилик» айби қўйилганди?

Биринчи инстанция суди Г.И.ни Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 183-моддаси бўйича жавобгарликка тортган.

Ушбу модда жамоат жойида уятли сўзлар билан сўкиниш, фуқароларга ҳақоратомуз шилқимлик қилиш ёки жамоат тартиби ва одамлар осойишталигини бузувчи бошқа ҳаракатларни майда безорилик деб белгилайди. Бунда шахс жамиятда юриш-туриш қоидаларини қасддан менсимаган бўлиши лозим.

Бироқ апелляция суди қизнинг ҳаракатларида бундай ҳуқуқбузарлик ҳодисаси йўқ, деб топди. Яъни жазо камайтирилмади ёки огоҳлантириш билан алмаштирилмади — ишнинг унга тааллуқли қисми тўлиқ тугатилди.

Воқеа собиқ мураббийнинг ҳаракатидан бошланган

Nemolchi.uz лойиҳаси тақдим этган тафсилотларга кўра, ҳодиса 17 июль куни содир бўлган. Ўша пайтда Г.И. 18 ёшга тўлганига тахминан икки ҳафта бўлган.

26 ёшли С.Ҳ. маҳаллий спорт мактабида мураббий-ўқитувчи бўлиб ишлаган, қиз эса унинг собиқ шогирди эди.

Хабарда айтилишича, собиқ мураббий қизни боғда учратиб, унга жинсий алоқа қилишни таклиф этган ва шаҳвоний хусусиятга эга ҳаракатларни содир қилган.

Суд С.Ҳ.ни Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 41-1-моддаси биринчи қисмида назарда тутилган шаҳвоний шилқимликни содир этганликда айбдор деб топиб, унга беш сутка маъмурий қамоқ жазоси тайинлаган.

Аммо ўша воқеа доирасида шилқимликка дуч келган қизнинг ўзига ҳам маъмурий баённома расмийлаштирилган.

Бир воқеада жабрланувчи ҳам жазоланган

Ишнинг энг катта жамоатчилик муҳокамасига сабаб бўлган жиҳати ҳам шу эди: собиқ мураббийнинг шаҳвоний шилқимлик қилгани суд томонидан аниқланган бир пайтда, ундан ҳимояланишга уринган қиз ҳам «жамоат тартибини бузган» деб баҳоланган.

Биринчи қарорлар натижасида жазолар қуйидагича тақсимланганди:

Nemolchi.uz мазкур вазиятни танқид қилиб, қизнинг бақириши, ғазабланиши ёки ёрдам сўраши шилқимликка қарши табиий ҳимоя реакцияси эканига эътибор қаратганди.

Лойиҳа «у айнан кимнинг осойишталигини бузди?» деган саволни ўртага ташлаб, бундай қарорлар бошқа аёл-қизларни ҳам хавфли вазиятда жим қолишга мажбур қилиши мумкинлигини таъкидлаган.

Суд фақат жаримани бекор қилиш билан чекланмади

Апелляция инстанцияси ишни тугатишдан ташқари, маъмурий материални тайёрлаган ички ишлар органи профилактика инспекторига нисбатан ҳам тегишли тақдимнома чиқарди.

Жиноят ишлари бўйича Сайхунобод туман судининг ишни биринчи босқичда кўрган тергов судьясига нисбатан ҳам алоҳида тақдимнома киритилган.

Бу қарорлар қизнинг ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо бериш жараёнида йўл қўйилган ҳолатлар тегишли тартибда муҳокама қилиниши лозимлигини англатади. Бироқ тақдимномаларнинг ўзи мансабдор шахслар автоматик равишда айбдор деб топилганини ёки уларга муайян жазо тайинланганини билдирмайди.

Энди ваколатли идоралар суд кўрсатган камчиликларни ўрганиб, уларнинг сабабларини бартараф этиш бўйича чора кўриши керак бўлади.

Нима учун қуйи суд қарори бекор қилинди?

Маъмурий ишни кўришда шахснинг шунчаки бақиргани ёки кескин муносабат билдиргани етарли эмас. Суд унинг ҳаракати қасддан жамоат тартибини бузишга қаратилган-қаратилмаганини, воқеа қандай шароитда юз берганини ва шахс ўзини ҳимоя қилган-қилмаганини ҳам баҳолаши лозим.

Маъмурий ҳуқуқбузарлик содир этилганини исботлаш вазифаси баённома тузган орган зиммасига тушади. Ишни кўрувчи орган эса воқеа содир бўлган-бўлмагани, шахснинг айби ва қарор учун аҳамиятли барча ҳолатларни тўлиқ ҳамда холис текшириши шарт.

Апелляция судининг хулосасидан келиб чиқилса, Г.И.га нисбатан бундай ҳуқуқбузарликни тасдиқлайдиган етарли ҳуқуқий асос бўлмаган.

Бу қарор нимани ўзгартирди?

Апелляция қароридан кейин:

• Г.И. майда безорилик содир этган шахс ҳисобланмайди;

• 1 миллион 236 минг сўмлик жарима бекор қилинди;

• унга оид маъмурий иш тугатилди;

• профилактика инспектори фаолияти юзасидан тақдимнома чиқарилди;

• биринчи инстанция тергов судьясига нисбатан ҳам тақдимнома киритилди.

Энг муҳими, апелляция инстанцияси қизни жазодан шунчаки озод қилмади. Суд унинг ҳаракатида ҳуқуқбузарлик ҳодисасининг ўзи мавжуд эмаслигини қайд этди.

Бу икки ҳолат ўртасида жиддий ҳуқуқий фарқ бор: биринчи вазиятда шахс ҳуқуқбузарлик содир этган, аммо маълум сабаб билан жазодан озод қилинган бўларди. Мазкур ишда эса қизнинг ҳаракати маъмурий ҳуқуқбузарлик деб топилмади.

Ўзини ҳимоя қилиш «тартиббузарлик»ка айланмаслиги керак

Ушбу иш фақат бир жариманинг бекор қилиниши билан чекланмайди. У шаҳвоний шилқимлик ёки бошқа хавфли вазиятга дуч келган инсоннинг реакцияси қандай баҳоланиши кераклиги ҳақида муҳим саволларни кўтарди.

Қўрқув, бақириш, ёрдам чақириш, қаршилик кўрсатиш ёки кескин жавоб қайтариш ҳар доим ҳам жамоат тартибини қасддан бузишни англатмайди. Бундай ҳаракатлар воқеанинг келиб чиқиши, таҳдид даражаси ва шахснинг ўз дахлсизлигини ҳимоя қилиш эҳтиёжи билан биргаликда ўрганилиши зарур.

Акс ҳолда, шилқимликка учраган шахс олдида хавфли танлов пайдо бўлади: ўзини ҳимоя қилиб, жазоланиш хавфини қабул қилиш ёки жим қолиб, тажовуз давом этишига йўл қўйиш.

Сирдарё вилояти судининг апелляция қарори мазкур ишда ана шу зиддиятга нуқта қўйди: шаҳвоний шилқимликка дуч келган 18 ёшли қизнинг ҳаракатида майда безорилик ҳодисаси мавжуд эмас, деб топилди.

Сизнингча, бундай ишлар бўйича полиция ва суд ходимлари учун жабрланувчининг ҳимоя реакциясини баҳолашга оид алоҳида йўриқнома зарурми? Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани дўстларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!