Халқаро ТАБАСКО кузатув кампанияси ва бир гуруҳ академик тадқиқотчилар Қуёш тизимининг чекка ҳудудларида жойлашган (612533) 2002 ХВ93 транснептун объектида атмосфера борлигини аниқлашди. Бу радиуси 1000 километрдан кам бўлган кичик осмон жисмида газ қобиғи топилган тарихдаги илк ҳолатдир. Шу пайтга қадар Койпер белбоғида фақат Плутон тўлақонли атмосферага эга деб ҳисобланар эди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.
Кашфиёт 2024-йил 10-январда юлдузнинг ушбу объект томонидан тўсилиши (окултация) жараёнини кузатиш орқали амалга оширилди. Ер усти станциялари тармоғи ёрдамида олинган маълумотлар ёруғлик эгри чизиғининг кескин эмас, балки силлиқ пасайганини кўрсатди. Бу ҳодиса ёруғлик нурларининг атмосфера қатламларида синиши (рефракция) натижасида юзага келади ва ҳавосиз жисмлар учун хос эмас.
Олинган маълумотларга кўра, 2002 ХВ93 объектининг радиуси тахминан 235 километрни ташкил этади, сиртидаги босим эса 100–200 нанобар оралиғида. Бу кўрсаткич бошқа йирик транснептун объектлари учун тахмин қилинганидан анча юқоридир. Тадқиқотда юқори тезликдаги CMOС-камералар билан жиҳозланган кичик апертурали (0,2–1,05 м) телескоплар тармоғидан фойдаланилгани ҳаваскор ва профессионал астрономлар ҳамкорлигининг муҳимлигини исботлади.
Физик нуқтаи назардан бу кашфиёт ҳақиқий парадоксдир. Бундай кичик ўлчам ва паст ҳароратда (40–50 К) газлар космик фазога тезда тарқалиб кетиши керак эди. Олимлар атмосферанинг мавжудлигини икки хил сценарий билан тушунтиришмоқда: биринчиси — давом этаётган криовулканик фаоллик, иккинчиси — яқин 100 йил ичида бошқа бир музлаган жисм билан содир бўлган тўқнашув натижасида учувчи моддаларнинг ажралиб чиқиши.
Ушбу топилма коинотдаги кичик жисмларнинг эволюцияси ҳақидаги тасаввурларни тубдан ўзгартиради. Келгусида режалаштирилган спектроскопик тадқиқотлар атмосферанинг таркибини ва унинг барқарорлигини аниқлашга ёрдам беради. Агар босим вақт ўтиши билан пасайса, бу тўқнашув оқибати, барқарор қолса — ички геологик жараёнлар натижаси бўлиб чиқади.
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
