АҚШ ракета ишлаб чиқаришда инқирозга юз тутди: 73 миллиард долларлик муаммо

АҚШ мудофаа саноати замонавий ракета тизимларининг энг муҳим таркибий қисми бўлган қаттиқ ёнилғили двигателларни ишлаб чиқаришда жиддий қувват етишмовчилигига дуч келди. Стратегик ва халқаро тадқиқотлар маркази (КСИС) таҳлилларига кўра, давлат буюртмаларининг кескин ортиши фонида Америка саноати бундай ҳажмдаги юкламани кўтаришга тайёр эмаслиги маълум бўлди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳужжатда келтирилишича, АҚШнинг 2027-йилги бюджет лойиҳасида турли ракета дастурлари учун рекорд даражадаги 73 миллиард доллар маблағ ажратилиши кўзда тутилган. Таққослаш учун, 2024-йилда бу кўрсаткич 29 миллиард долларни ташкил этиб, ўша пайт учун энг юқори натижа ҳисобланган эди. Бироқ, маблағ кўпайгани билан ишлаб чиқариш занжиридаги узилишлар сақланиб қолмоқда.

Ишлаб чиқариш ҳажми ва асосий тўсиқлар

АҚШ 2027-йилга бориб ҳаво ва ракетага қарши мудофаа тизимлари учун 2100 тадан ортиқ ракета етказиб беришни режалаштирган. Бу 2021-йилга нисбатан 70 фоизга кўп демакдир. Шунга қарамай, бу рақамлар йилига 5000 дона маҳсулот ишлаб чиқаришни кўзда тутувчи узоқ муддатли стратегик мақсадлардан анча орқада қолмоқда. КСИС экспертларининг фикрича, бундай кўрсаткичларга эришиш учун бутун бошли ишлаб чиқариш тизимини қайта кўриб чиқиш лозим.

Саноатдаги асосий "тор бўғиз" — қаттиқ ёнилғили ракета двигателларидир. Улар деярли барча Америка ракета дастурларида қўлланилади. Шу сабабли, двигател корпуслари, соплолар, ёнилғи компонентлари ёки малакали мутахассислар етишмовчилиги бир вақтнинг ўзида ўнлаб лойиҳаларнинг тўхтаб қолишига сабаб бўлмоқда. Биргина бўғиндаги муаммо бутун занжирни ишдан чиқариши мумкин.

Бозордаги монополиядан янги иштирокчиларгача

Ҳозирги мураккаб вазият кўп йиллик бозор консолидациясининг натижасидир. 2000-йилларнинг бошида АҚШда олтита йирик қаттиқ ёнилғили двигател ишлаб чиқарувчиси мавжуд бўлган бўлса, 2010-йилларнинг ўрталарига келиб улардан фақат иккитаси — Аэрожет Роккетдйне ва Орбитал АТК қолган эди. Бугунги кунда ушбу активлар мос равишда Л3Гаррис ва Northrop Grumman корпорациялари таркибига киради.

Сўнгги йилларда бозорда қарамликни камайтириш мақсадида бир қатор янги компаниялар пайдо бўлди. Улар орасида қуйидагиларни келтириш мумкин:

• Х-Бов ва Урса Мажор;
• Фиреҳавк ва Кастельион;
• Андурил ва Наммо;
• Авио УСА ҳамда Прометеус Энергетикс.

Таҳлилчиларнинг таъкидлашича, ушбу янги иштирокчилар келажакда бозорни диверсификация қилиши мумкин, бироқ ҳозирча улар тажриба ёки кичик серияли ишлаб чиқариш босқичида турибди. Уларнинг йирик ҳажмдаги буюртмаларни бажариш қобилияти ҳали амалда исботланмаган.

КСИС хулосасига кўра, муаммони фақат қўшимча молиялаштириш билан ҳал қилиб бўлмайди. Саноатга узоқ муддатли контрактлар, етказиб берувчиларга тўғридан-тўғри инвестициялар ва янги ишлаб чиқарувчилар учун бозорга кириш қоидаларини юмшатиш зарур. Акс ҳолда, талабнинг таклифдан тезроқ ўсиши АҚШ мудофаа қобилиятига салбий таъсир кўрсатишда давом этади.