Хитой коинотда гуруч етиштирмоқда: Ой ва Марс миссиялари учун муҳим қадам

Хитойнинг "Тиангонг" орбитал станциясида фаолият юритаётган "Шенжоу-23" миссияси экипажи микрогравитация шароитида гуруч етиштириш бўйича ноёб тажрибани амалга оширмоқда. Ушбу тадқиқот инсониятнинг узоқ коинотга, хусусан, Ой ва Марсга бўладиган келажакдаги миссияларида автоном озиқ-овқат манбаларини яратиш йўлидаги стратегик қадам ҳисобланади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Чина Ссиенсе Даилй нашрининг хабар беришича, тажриба тахминан микротўлқинли печ ўлчамидаги ихчам модул ичида олиб борилмоқда. Ҳозирда уруғлар муваффақиятли униб чиққан ва дастлабки новдалар шаклланган. Олимларнинг асосий мақсади — ўсимликларнинг вазнсизлик шароитида генетик барқарорлиги ва қайта тикланиш қобилиятини ўрганишдан иборат.

Коинот деҳқончилигидаги техник муаммолар

Ер юзидаги барча ҳаёт шакллари доимий гравитация остида шаклланган, шу сабабли ўсимликларнинг модда алмашинуви ва генетик тизими айнан ер шароитига мослашган. Вазнсизликда эса сув томчилари пастга оқмайди, балки ҳавода муаллақ қолади. Бу ўсимликларнинг ҳаддан ташқари намланиб кетишига сабаб бўлиши мумкин. Шунингдек, тупроқ ва уруғларни бир жойда ушлаб туриш учун махсус биоклей ва фиксация тизимларидан фойдаланилмоқда.

Тадқиқот раҳбари Женг Ҳуиқионгнинг таъкидлашича, коинотда ўсимликлар ўзини ғалати тутади. Масалан, улар одатдагидек юқорига қараб ўсмай, сирт бўйлаб ётиб олади. Шунингдек, вазнсизликда чангланиш жараёни ҳам қийинлашади, чунки гулчанглар табиий равишда пастга тушмайди. Шу сабабли олимлар ҳозирда ўз-ўзидан чангланадиган гуруч навларига эътибор қаратишган.

Келажак миссиялари учун пойдевор

Ушбу лойиҳа доирасида қуйидаги муҳим жиҳатлар ўрганилмоқда:

• Ўсимликларнинг тўлиқ ҳаёт сиклини (уруғдан уруғгача) коинотда якунлаш имконияти;
• Микрогравитациянинг гуллаш ва ҳосил бериш муддатларига таъсири;
• Коинотда етиштирилган уруғлардан олинган кейинги авлодларнинг ҳаётийлиги;
• Чекланган майдон шароитида митти ва тез пишар навларни мослаштириш.

Хитой Фанлар академияси мутахассислари 2022-йилда "Вентиан" модулида гуруч етиштиришнинг тўлиқ сиклини муваффақиятли якунлашган эди. Ўшанда олинган уруғлар Ерга қайтарилиб, бир неча авлод давомида синовдан ўтказилди. Ҳозирги тажриба эса бу жараённи янада такомиллаштириш ва коинот станциясида доимий озиқ-овқат ишлаб чиқариш тизимини яратишга хизмат қилади.

Коинот биологияси соҳасидаги бундай изланишлар нафақат астронавтларни янги маҳсулотлар билан таъминлаш, балки Ер юзидаги қишлоқ хўжалиги учун ҳам янги генетик имкониятларни очиб бериши кутилмоқда. Агар олимлар вазнсизликда барқарор ҳосил олишга эришса, инсониятнинг бошқа сайёраларда узоқ муддат яшаши ҳақиқатга айланади.