Россияда ИМEИ базаси яратилиши: Фуқаролар телефонларини рўйхатдан ўтказиши шартми?

Россия Федерацияси Рақамли ривожланиш, алоқа ва оммавий коммуникациялар вазирлиги (Минсифри) мобил қурилмаларнинг ИМEИ кодлари ягона базасини яратиш бўйича янги қонун нормаларига аниқлик киритди. Киберфирибгарликка қарши курашиш бўйича иккинчи чора-тадбирлар пакети доирасида қабул қилинган ушбу ташаббус ижтимоий тармоқларда турли тушунмовчиликлар ва нотўғри талқинларга сабаб бўлган эди. Хусусан, фуқаролар ўз смартфонларини мажбурий тартибда "ҳисобга қўйиши" ҳақидаги хабарлар тарқалган. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Вазирлик расмий баёнотига кўра, оддий фойдаланувчилар томонидан қурилмаларни оммавий равишда рўйхатдан ўтказиш талаб этилиши ҳақидаги гап-сўзлар ҳақиқатга тўғри келмайди. ixbt.com маълумотига кўра, ИМEИ базасини шакллантириш жараёни фуқароларнинг бевосита иштирокисиз, автоматлаштирилган тартибда амалга оширилиши кўзда тутилган. Бу эса фойдаланувчилар учун ортиқча бюрократик тўсиқларни юзага келтирмайди.

Маълумотлар қаердан олинади?

ИМEИ кодлари базасини тўлдиришнинг асосий манбалари сифатида алоқа операторлари ва Федерал божхона хизмати белгиланмоқда. Яни, қурилма тармоқда илк бор фаоллашганида операторлар маълумотни базага узатади ёки смартфон мамлакат ҳудудига расмий олиб кирилаётганда божхона органлари томонидан қайд этилади. Ҳозирда ушбу тизимнинг ишлаш механизмлари ва аниқ параметрлари махсус қонуности ҳужжатлари орқали ишлаб чиқилмоқда.

Фақатгина бир ҳолатда фойдаланувчининг шахсан ўзи қурилмани рўйхатдан ўтказиши мумкин: агар смартфон хориждан шахсий фойдаланиш учун сотиб олиб келинган бўлса. Бундай вазиятда ҳам бу мажбурият эмас, балки фойдаланувчининг хоҳишига кўра "Госуслуги" портали орқали амалга ошириладиган ихтиёрий жараён бўлиши айтилмоқда.

Ягона базадан кўзланган мақсад

Минсифри мутахассисларининг тушунтиришича, ушбу чора бир неча стратегик мақсадларни кўзлайди. Биринчидан, бу ноқонуний йўллар билан олиб кирилган (контрабанда) смартфон ва планшетлар савдосига чек қўйишга ёрдам беради. Иккинчидан, жиноятчилар томонидан идентификаторларни ўзгартирган ҳолда (ИМEИ-клонлаш) алоқа воситаларидан фойдаланишининг олдини олади.

Шунингдек, мазкур тизим хавфсизлик масалаларида ҳам муҳим рол ўйнаши таъкидланган. Хусусан, тармоқдаги фаол қурилмалар ҳақидаги аниқ маълумотлар учувчисиз учиш аппаратларидан (БПЛА) ҳимояланиш тизимларини такомиллаштиришда қўлланилади. Бу каби технологик назорат чоралари Ўзбекистонда ҳам бир неча йил аввал жорий этилган бўлиб, мобил қурилмалар бозорини тартибга солишда муҳим воситага айланган.

Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, Россиядаги янги тартиб смартфон эгалари учун кундалик ҳаётда қийинчилик туғдирмайди. Аксинча, бу чора кибержиноятчиликка қарши курашиш ва бозорни "кулранг" маҳсулотлардан тозалашга қаратилган тизимли қадамдир.