Марсда илк бор гранат минерали топилди: Қизил сайёра ўтмиши ҳақида янги маълумотлар

Халқаро олимлар гуруҳи Марсдан келиб чиққан метеорит намунасида илк бор гранат минералини аниқлашга муваффақ бўлди. Онтарио қироллик музейи коллекциясида сақланаётган НВА 8171 метеорит бўлагини таҳлил қилиш жараёнида амалга оширилган ушбу кашфиёт Геочемикал Перспективес Леттерс журналида эълон қилинди. Ушбу топилма Қизил сайёранинг геологик хилма-хиллиги ҳақидаги тасаввурларни тубдан ўзгартириши кутилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Гранат — Ерда яхши маълум бўлган минерал бўлиб, у одатда юқори ҳарорат ва босим остида, масалан, тоғ жинсларининг чуқур геологик кучлар таъсирида ўзгариши (метаморфизм) натижасида ҳосил бўлади. Ерда бундай шароитлар тектоник плиталарнинг ҳаракати, магматик жараёнлар ёки йирик осмон жисмларининг урилиши билан боғлиқ. Шунинг учун Марсда гранатнинг топилиши сайёра ўтмишида экстремал босим ёки кучли қизиш зоналари мавжуд бўлганидан далолат беради.

Кашфиёт тафсилотлари ва тадқиқот усуллари

Канададаги Брок университети ва Портсмут университети тадқиқотчилари бошчилигидаги халқаро жамоа ушбу ноёб намунани синчиклаб ўрганди. Дастлаб олимлар ушбу минерални Марсда кенг тарқалган пироксен деб ўйлашган эди. Бироқ, электрон микроскопия ва лазер спектроскопияси ёрдамида ўтказилган такрорий таҳлиллар унинг ҳақиқий тузилиши гранат эканлигини фош қилди. ixbt.com маълумотига кўра, бу Марс геологиясида илгари учрамаган янги турдаги жинснинг аниқланишига ҳам сабаб бўлган.

Олимлар гранатнинг ҳосил бўлиши бўйича бир нечта сценарийларни кўриб чиқмоқдалар. У астероид урилиши натижасида юзага келган метаморфизм, магманинг юқорига кўтарилиши ёки ушбу жараёнларнинг комбинацияси натижасида пайдо бўлган бўлиши мумкин. Шунингдек, муқобил гипотеза ҳам мавжуд: минерал Марсдан ташқарида шаклланиб, бошқа бир метеорит орқали сайёрага олиб келинган бўлиши ҳам эҳтимолдан холи эмас.

Келажакдаги тадқиқотлар ва муаммолар

Минералнинг аниқ келиб чиқишини аниқлаш учун унинг таркибидаги кислород изотопларини таҳлил қилиш талаб этилади. Бироқ, бу усул намунанинг қисман парчаланиши билан боғлиқ бўлиб, олимлар учун катта муаммо туғдирмоқда. Гап шундаки, ушбу материал ҳозирча Марсдан келган ва таркибида гранат бўлган ягона маълум намуна бўлиши мумкин, шунинг учун уни сақлаб қолиш муҳим аҳамиятга эга.

Маълумотлар чекланган бўлишига қарамай, тадқиқотчилар ушбу топилмани Марснинг геологик тарихини қайта тиклашда муҳим қадам деб ҳисобламоқдалар. Бу сайёрадаги маълум минераллар рўйхатини кенгайтирибгина қолмай, балки унинг ички эволюцияси биз ўйлагандан кўра анча мураккаб бўлганини ва юқори энергияли геологик жараёнларни бошдан кечирганини кўрсатмоқда. 4,5 миллиард йиллик тарихга эга бўлган ушбу намуналар келажакда Марснинг қандай шакллангани ҳақидаги энг муҳим сирларни очиб бериши мумкин.