Германия “сунъий Қуёш” сари муҳим қадам ташлади: Янги тадқиқот маркази очилди

Германия энергетика соҳасида инқилобий ўзгариш ясаши кутилаётган термоядровий синтез технологияларини ривожлантириш йўлида йирик лойиҳага қўл урди. Росток университети ҳамда Дрезден-Россендорф маркази (ҲЗДР) ҳамкорлигида Ҳигҳ Энергй Денситй Инитиативе (ҲEДИ) деб номланган янги тадқиқот хаби расман иш бошлади. Мазкур марказ келажакдаги термоядровий реакторлар учун асос бўладиган моддаларнинг экстремал ҳолатларини ўрганиш билан шуғулланади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ҲEДИ марказининг очилиш маросими илм-фан, саноат ва ҳукумат вакиллари иштирокида бўлиб ўтди. Германия федерал тадқиқотлар, технологиялар ва космос вазири Доротея Бернинг таъкидлашича, ушбу марказ миллий термоядровий дастурнинг муҳим бўғинига айланади. У тажриба реакторлари ичидаги ёқилғининг ўзини тутишини чуқурроқ англашга ёрдам беради, бу эса “сунъий Қуёш” яратиш йўлидаги асосий тўсиқларни бартараф этиш имконини беради.

Термоядровий синтез узоқ вақтдан бери инсоният учун энг истиқболли энергия манбаи ҳисобланади. Анъанавий атом электр станцияларидан фарқли ўлароқ, у атмосферага карбонат ангидрид чиқармайди ва минимал миқдорда радиоактив чиқинди ҳосил қилган ҳолда, чексиз миқдорда электр энергияси ишлаб чиқариш қувватига эга. Бироқ, бундай қурилмалар ичида содир бўладиган жараёнлар ҳанузгача тўлиқ ўрганилмаган, ҲEДИ тадқиқотлари айнан шу бўшлиқни тўлдиришга қаратилган.

Лазерли синтез ва экстремал босим тадқиқотлари

Лойиҳа доирасида июн ойи бошида Юқори энергия зичлиги физикаси институти ташкил этилди. Германия ҳукумати ва Саксония ерлари томонидан молиялаштириладиган ушбу мажмуанинг қурилиши 2030-йилга қадар якунланиши режалаштирилган. Мекленбург — Олд Померания ҳудуди ушбу тадқиқот мажмуаси учун тахминан 20 миллион евро миқдорида сармоя киритишини маълум қилди.

Марказнинг асосий йўналишларидан бири инерцион ушлаб туриш усули орқали термоядровий синтезни амалга оширишдир. ixbt.com маълумотига кўра, ушбу технологияда ўта кучли лазерлар ёрдамида ёқилғи капсуласи сиқилади ва юлдузлар марказидаги каби экстремал ҳарорат ҳамда босим даражасигача қиздирилади. Бу жараён модданинг “иссиқ ва қайноқ зич материя” деб аталадиган ғайритабиий ҳолатларини ўрганиш имконини беради.

ҲEДИ олимлари миллионлаб ва миллиардлаб атмосфера босими остида енгил элементларнинг ўзини тутишини таҳлил қиладилар. Бундай шароитлар нафақат термоядровий қурилмаларда, балки газ гигантлари ва бошқа экстремал космик объектлар бағрида ҳам учрайди. Тадқиқотлар натижасида олинган маълумотлар келажакда янада самарали ва ишончли реакторларни лойиҳалаш учун пойдевор бўлиб хизмат қилади.

Янги марказ ўз изланишларида Европадаги энг йирик Эуропеан ХFEЛ рентген лазери ва дунё бўйлаб бошқа илмий ташкилотлар билан яқин ҳамкорлик қилади. Шунингдек, ҲEДИ тижорат мақсадидаги лазерли термоядровий қурилмаларни ишлаб чиқаётган Марвел Фусион стартапи билан ҳамкорлик шартномасини имзолаган. Лойиҳа раҳбари Роналд Редмернинг сўзларига кўра, модданинг экстремал ҳолатдаги табиатини тушунмасдан туриб, термоядровий энергетикани тижорийлаштириш имконсиздир.