Европа Иттифоқи Meta компаниясини Facebook ва Instagram сабабли жаримага тортмоқчи

Европа Комиссияси Meta корпорациясига қарши жиддий айбловлар билан чиқиб, Facebook ва Instagram ижтимоий тармоқларидаги ўзига боғлаб қолувчи (аддиктив) функцияларни тубдан ўзгартиришни талаб қилди. Акс ҳолда, технологик гигантни йирик миқдордаги молиявий жарималар кутмоқда. Мазкур чора-тадбирлар Европа Иттифоқининг Рақамли хизматлар тўғрисидаги қонуни (ДСА) доирасида амалга оширилмоқда. Бу ҳақда Techcrunch.com хабар беради.

Еврокомиссия хулосасига кўра, Meta фойдаланувчиларни платформада имкон қадар узоқроқ ушлаб қолиш учун мўлжалланган алгоритмлардан фойдаланиб, инсон саломатлигига зарар етказмоқда. Хусусан, чексиз айлантириш (инфините скролл), видеоларнинг автоматик ижро этилиши (аутоплай), доимий билдиришномалар ва ҳаддан ташқари шахсийлаштирилган тавсиялар тизими танқид остига олинган. Ушбу функциялар фойдаланувчи миясини "автопилот" режимига ўтказиб, ижтимоий тармоқлардан мажбурий ва назоратсиз фойдаланиш одатини шакллантириши таъкидланмоқда.

Руҳий саломатлик ва вояга етмаганлар ҳимояси

Текширувлар шуни кўрсатдики, Meta ўз платформаларининг фойдаланувчилар, айниқса, вояга етмаганлар ва заиф қатлам вакилларининг жисмоний ҳамда руҳий саломатлигига кўрсатадиган хавфини етарлича баҳоламаган. Комиссия айбловида айтилишича, компания ўсмирларнинг тунги вақтда Instagram ва Facebook платформаларида ўтказаётган вақти ҳақидаги далилларни эътиборсиз қолдирган. Айниқса, Реэлс ва Сториес каби форматлар ёшларда қарамлик ҳиссини кучайтириши аниқланган.

ixbt.com маълумотига кўра, Meta томонидан жорий этилган вақтни бошқариш воситалари самарасиз деб топилган. Ўсмирлар учун сукут бўйича ёқилган чекловларни осонгина четлаб ўтиш мумкин ва улар амалда ижтимоий тармоқдан фойдаланиш вақтини сезиларли даражада камайтирмайди. Шу сабабли, Европа Иттифоқи компаниядан аутоплай ва чексиз айлантириш функцияларини асосий созламаларда ўчириб қўйишни ҳамда фойдаланувчи қизиқишига эмас, балки хавфсизлигига йўналтирилган алгоритмларни жорий этишни талаб қилмоқда.

Молиявий оқибатлар ва глобал босим

Агарда Европа Комиссиясининг хулосалари якуний босқичда ҳам ўз тасдиғини топса, Meta компаниясига нисбатан унинг йиллик глобал айланмасининг 6 фоизигача миқдорида жарима қўлланилиши мумкин. Бу миллиардлаб долларлик йўқотишни англатади. Ҳозирда компанияга тақдим этилган далилларни кўриб чиқиш ва расмий жавоб қайтариш учун имконият берилган.

Таъкидлаш жоизки, бу Европа Иттифоқининг жорий йилда Meta устидан чиқарган иккинчи жиддий хулосасидир. Апрел ойида ҳам комиссия компанияни 13 ёшга тўлмаган болаларнинг платформадан фойдаланишини чеклай олмаганликда айблаган эди. Шунингдек, АҚШда ҳам Meta ўхшаш айбловлар билан юзлашмоқда: тўртта штат компаниядан ёшлар хавфсизлигини эътиборсиз қолдиргани учун 1,4 триллион доллар миқдорида жарима талаб қилмоқда.

Ўзбекистонлик фойдаланувчилар учун ҳам ушбу масалалар долзарбдир, чунки Instagram ва Facebook мамлакатимизда энг оммабоп ижтимоий тармоқлар ҳисобланади. Европадаги ушбу ўзгаришлар келажакда бутун дунё бўйлаб, жумладан, бизнинг минтақамизда ҳам ижтимоий тармоқлар интерфейси ва алгоритмларининг ўзгаришига олиб келиши мумкин.