Космосга йўл ҳамма учун: Имконияти чекланган шахслар энг яхши астронавт бўлиши мумкин
Узоқ вақт давомида космонавтика соҳаси фақат мукаммал жисмоний тайёргарликка эга, ҳарбий тажрибали эркаклар учун ёпиқ клуб бўлиб келган. Бироқ замонавий тадқиқотлар ва янги миссиялар бу қарашларни тубдан ўзгартирмоқда. Британия коинот агентлиги ва Васт хусусий компанияси ўртасидаги янги келишувга кўра, паралимпиячи спринтер Джон МкФалл 2027-йилда коинотга йўл олиши кутилмоқда. Оёғининг бир қисмини йўқотган ва протездан фойдаланадиган спортчининг парвози шунчаки инклюзивлик намойиши эмас, балки коинот тиббиётида янги давр бошланишидир. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.
Мутахассисларнинг фикрича, имконияти чекланган инсонларнинг айрим физиологик хусусиятлари узоқ масофали космик миссияларда, масалан, Марсга парвозда кутилмаган афзалликларни тақдим этиши мумкин. Масалан, оёқ ҳаракати чекланган ёки ампутацияни бошдан кечирган инсонларда тана вазни бошқача тақсимланади ва вазнсизлик шароитида суюқликнинг организм бўйлаб ҳаракатланишига реакция ўзгача бўлади. Бу эса коинотдаги ноқулайликларга мослашишни осонлаштириши мумкин.
Тарихий тажрибалар ва чидамлилик сирлари
Тарихга назар ташласак, NASA томонидан ўтказилган тадқиқотларда аёллар ва айрим жисмоний хусусиятга эга инсонлар эркак учувчилардан ўзиб кетган ҳолатлар кўп учрайди. 1960-йилларда Жеррие Кобб каби аёл учувчилар чидамлилик тестларида номзодларнинг энг яхши 2 фоизига кирган, Валлй Функ эса изоляция камерасида эркак астронавтлар ўрнатган рекорддан уч баравар кўп вақт ўтира олган. Бироқ ўша даврдаги ҳарбий талаблар туфайли улар коинотга учиш имконидан маҳрум бўлишган.Яна бир қизиқарли ҳолат 1950-йилларда кузатилган: NASA 11 нафар эшитиш қобилияти паст эркакни вестибуляр аппаратни ўрганишга жалб қилган. Маълум бўлишича, ички қулоқ функцияси бузилган бу инсонлар кучли чайқалиш ва айланиш шароитида ҳам ўз иш қобилиятини йўқотмаган. Ваҳоланки, тажрибали учувчилар бундай ҳолатда кучли кўнгил айниши ва ориентацияни йўқотишдан азият чекишган. Бугунги кунда астронавтларнинг 60-80 фоизи коинотдаги дастлабки кунларда айнан шу муаммога дуч келади.
Мослашувчанлик — муваффақият калити
Коинотда кутилмаган фавқулодда вазиятлар юз берганда, имконияти чекланган инсонларнинг кундалик ҳаётдаги мослашувчанлик кўникмалари асқотиши мумкин. Масалан, 2013-йилда италиялик астронавт Лука Пармитано очиқ коинотга чиққанда унинг дубулғасига сув сизиб кириб, кўриш ва эшитиш қобилиятини деярли чеклаб қўйган. У сезги аъзолари ва тегиниш орқали хавфсиз жойга қайтишга муваффақ бўлган. Бу каби ҳолатлар Марс миссияларида, Ер билан алоқа 20 дақиқагача кечикадиган шароитда жуда муҳимдир.Ҳозирда космик саноатда бу борада илк қадамлар қўйилган:
- 2021-йилда SpaceX компаниясининг Inspiration4 миссияси таркибида Ҳайлей Арсенеаух коинотга учган илк суяк протезли инсон бўлди;
- 2025-йилда муҳандис Майкла Бентаус суборбитал парвозда иштирок этган илк ногиронлар аравачасидан фойдаланувчи шахсга айланиши кутилмоқда;
- Джон МкФалл миссияси эса йирик давлат агентлиги томонидан имконияти чекланган шахснинг узоқ муддатли илмий тадқиқотларга жалб этилиши бўйича биринчи ҳолат бўлади.
Изоҳлар 0
…