Андромеда галактикасида юлдузлар пайдо бўлиши кескин камайди

Астрономларнинг сўнгги кузатувларига кўра, бизга энг яқин бўлган йирик спирал галактика — Андромеда галактикасида янги юлдузларнинг туғилиш суръати сўнгги ярим миллиард йил давомида узлуксиз пасайиб бормоқда. Космик тадқиқотлар натижалари коинотдаги эволюцион жараёнларнинг боришини ва улкан юлдуз тизимларининг қандай қаришини тушунишда муҳим аҳамият касб этади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, ушбу хулосага келиш учун олимлар АҚШ Миллий космик агентлигининг «Хаббл» космик телескопи маълумотларини чуқур таҳлил қилишган. Мазкур ноёб қурилма Андромеда галактикасининг дискидаги тахминан 200 миллион алоҳида юлдузларнинг параметрларини аниқ ўлчаш имконини берди. Тадқиқотчилар галактика дискининг қарийб учдан икки қисмини қамраб олган иккита йирик обзор натижаларини бирлаштирдилар.

Юлдузлар тарихи ранглар орқали қандай тикланди?

Олинган космик тасвирлар ҳар бири 300 ёруғлик йилига тенг бўлган минглаб кичик участкаларга бўлиб чиқилди. Мутахассислар юлдузларнинг рангига қараб уларнинг пайдо бўлиш тарихини тиклашди. Маълумки, ёш массив юлдузлар мовий рангга эга бўлиб, қисқа умр кўради, эски ва камроқ массив юлдузлар эса қизғиш тус олади. Ушбу услуб олимларга юлдуз ҳосил бўлиш жараёнининг вақт ўтиши билан қандай ўзгарганини аниқ кўрсатди.

Ҳисоб-китоблар шуни кўрсатдики, бундан 500 миллион йил олдин Андромеда ҳар йили тахминан 1 қуёш массасига тенг келадиган юлдузларни шакллантирган. Бундай кўрсаткич бундан 40 миллион йил олдин 0,5 қуёш массасигача пасайган бўлса, ҳозирги кузатувлар вақтида йилига атиги 0,2 қуёш массасини ташкил этмоқда. Демак, сўнгги 40 миллион йил ичида пасайиш суръати сезиларли даражада тезлашган.

Фаолликнинг пасайиш сабаблари ва келгуси режалар

Асосий фаолликнинг қисқариши галактика марказидан тахминан 32 000 ёруғлик йили узоқликда жойлашган юлдуз ҳосил қилувчи ҳалқада содир бўлган. Олимларнинг фикрича, бу пасайиш янги юлдузлар туғилиши учун зарур бўлган газ ва чанг етишмаслигидан келиб чиқмаган. Ҳолат юқори фаоллик давридан кейинги табиий сўниш жараёни билан боғлиқ. Илгари Андромеда бундан 2 миллиард йил олдин бошқа галактика билан тўқнашиш ёки бирлашиш натижасида кучли юлдуз ҳосил қилиш чақнашини бошдан кечиргани аниқланган эди.

Тадқиқот муаллифлари M32 митти галактикаси яқинидаги диск соҳаси ҳам 60 миллион йил олдин фаоллигини йўқота бошлаганини аниқлашди. Бу M32 ва Андромеда ўртасидаги мумкин бўлган ўзаро таъсир вақтини аниқлаштиришга ёрдам бериши мумкин, гарчи ҳозирча тўғридан-тўғри боғлиқлик исботланмаган бўлса ҳам. Келгусида астрономлар ушбу натижаларни ерусти расадхоналари маълумотлари ҳамда кенгроқ майдонни кузатиш имкониятига эга келажакдаги Нанкй Грасе Роман космик телескопи маълумотлари билан тўлдиришни режалаштирмоқда.