Falcon 9 босқичи Ойга қулайди: NASA ва SpaceX янги режаларни ишлаб чиқмоқда

Жорий йилнинг январ ойида Firefly Аэроспасе ҳамда испасе ой миссияларини фазога олиб чиққан Falcon 9 ракетасининг юқори босқичи 5-август куни Ой сиртига бориб урилиши кутилмоқда. ixbt.com маълумотига кўра, мазкур режалаштирилмаган тўқнашув олимларга табиий жараёнларни ўрганиш ва янги илмий маълумотларни йиғиш учун ноёб имконият тақдим этади. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳисоб-китобларга кўра, оғирлиги тахминан 4000 килограммни ва ҳажми беш қаватли бинодек келадиган ракетанинг юқори қисми Ойга 2,43 км/с тезликда яқинлашмоқда. Ерга яқинлашувчи объектларни ўрганиш маркази (КНЕОС) маълумотларига асосан, унинг қулаш ҳудуди Ойнинг кўринадиган томонидаги Эйнштейн кратери яқинига тўғри келади. Потенциал тўқнашувни биринчи бўлиб аниқлаган астроном Билл Грейнинг фикрича, ҳодиса натижасида диаметри 17 метрдан ортиқ бўлган янги кратер ҳосил бўлиши мумкин.

NASA Илмий миссиялар дастурлари директори Жулианна Шайманнинг сўзларига кўра, ракета траекториясининг ўзгаришига қуёш фаоллиги ва тортишиш кучининг ўзаро таъсири сабаб бўлган. Компания барча стандарт пассивация жараёнларини, жумладан, қолдиқ ёқилғини чиқариб юбориш ва фаол тизимларни ўчиришни амалга оширган. Бироқ Ер–Ой–Қуёш тизимидаги юқори энергетик траекторияларда пастки орбитадаги каби бошқариладиган қайтиш сценарийларини қўллаш имконсиз.

Илмий кузатувлар ва оқибатлар

Атмосфера мавжуд эмаслиги сабабли ракетанинг босқичи зарбадан олдин секинлашмайди ва кинетик энергиянинг катта қисми тўғридан-тўғри сиртга ўтади. Мутахассисларнинг баҳолашича, тўқнашув натижасида кўтарилган реголит ўнлаб километр баландликка отилиши, айрим заррачалар эса вақтинча очиқ космосга чиқиб кетиши мумкин. Ушбу чақнашни Ер турар жойларидан оддий кўз билан кўриб бўлмаса-да, сезгир телескоплар уни қайд эта олади.

Ҳодисадан сўнг NASA ўн йилдан бери Ой сиртини хариталаштириб келаётган Лунар Реконнаиссансе Орбитер (ЛРО) аппарати ёрдамида қулаш жойини ўрганиб чиқади. Шунингдек, Жанубий Кореянинг КАСА космик агентлиги ҳам Данури аппарати орқали жараённи кузатишни режалаштирган. Олинган маълумотлар чанг отилишининг тузилиши ҳамда илгари яширин бўлган сирт қатламларини тушунишга ёрдам беради.

Келажакдаги космик хавфсизлик

Бу сунъий объектнинг Ой билан тўқнашишидаги илк ҳолат эмас. 2009-йилда NASA Atlas 5 ракетасининг Сентаур босқичини Кабус кратерига йўналтириб, ЛКРОСС аппарати орқали музлатилган сув изларини қидирган бўлса, 2022 йилда Хитойнинг Лонг Марч 3B ракетаси ҳам Ойнинг нариги томонига қулаган эди.

Ойдаги инфратузилмани ривожлантириш режалари ва миссиялар сонининг ошиши фонида бундай ҳолатлар долзарблашиб бормоқда. Келгусида космик аппаратларга зарар етказиш хавфини камайтириш мақсадида SpaceX ва NASA Ер–Ой–Қуёш тизимидаги юқори босқичларни утилизация қилишнинг янги усулларини жиддий равишда ўрганишмоқда.