Ўзбекистон ушбу рейтинг бўйича 94-ўринда: минтақада кимлар олдинда?

Ўзбекистон 2026 йилги Legatum Prosperity Index рейтингида 161 давлат орасида 94-ўринни эгаллади. Мамлакат Марказий Осиёда Қозоғистон ва Қирғизистондан кейин учинчи натижани қайд этди, бироқ янги ҳисобот фаровонлик фақат иқтисодий ўсиш ёки аҳоли даромади билан ўлчанмаслигини ҳам кўрсатмоқда.

Рейтингдаги позиция Ўзбекистоннинг минтақада нисбатан юқори ўринда эканини англатади. Шу билан бирга, жаҳон миқёсида мамлакат ҳали рўйхатнинг иккинчи ярмида қолмоқда.

Марказий Осиёдаги учинчи натижа

2026 йилги рейтингда Қозоғистон Марказий Осиё давлатлари орасида энг юқори — 66-ўринни эгаллади. Қирғизистон 87-ўрин билан иккинчи, Ўзбекистон эса 94-ўрин билан учинчи бўлди.

Тожикистон 129-ўриндан, Туркманистон эса 150-ўриндан жой олган. Демак, тарқалаётган айрим маълумотлардан фарқли равишда, Туркманистон ҳам 2026 йилги тадқиқотга киритилган.

Ўзбекистон Қирғизистондан етти поғона ортда, Тожикистондан эса 35 поғона олдинда жойлашган. Қозоғистон билан фарқ 28 поғонани ташкил этмоқда.

Швейцария рейтингнинг янги етакчиси бўлди

Жаҳон рўйхатида Швейцария биринчи ўринни эгаллади. Мамлакатнинг 2026 йилги профилида бу унинг жорий ва тарихий энг юқори натижаси экани кўрсатилган.

Россия 103-ўринни эгаллаб, Ўзбекистондан тўққиз поғона пастда қолди. Эритрея эса рейтингга киритилган 161 давлат орасида сўнгги ўринни банд этди.

Айрим давлатлар бўйича натижа қуйидагича:

Бу рейтинг фақат бойликни ҳисобламайди

Legatum Prosperity Index мамлакатда қанча пул борлигини кўрсатувчи оддий иқтисодий рейтинг эмас. Янги методология фаровонликни учта йирик йўналиш орқали баҳолайди:

1. мамлакат қай даражада ривожланган;

2. фуқаролар қанчалик эркин;

3. жамиятдаги ижтимоий алоқалар қанчалик мустаҳкам.

Ушбу уч йўналиш ўнта асосий устун ва 150 дан ортиқ статистик кўрсаткичга ажратилади. Маълумотлар Жаҳон банки, Халқаро валюта жамғармаси, Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти, ЮНЕСКО, Freedom House, Gallup ва бошқа халқаро манбалардан олинади.

Ривожланиш йўналишида соғлиқни сақлаш, таълим ва турмуш даражаси баҳоланади.

Эркинлик йўналишида тинчлик ва хавфсизлик, фикр билдириш имконияти ҳамда иқтисодий эркинлик ҳисобга олинади.

Жамият йўналишида оила, маҳалла, жамият ва давлат ўртасидаги муносабатларнинг мустаҳкамлиги ўрганилади.

Шу сабаб ялпи ички маҳсулоти катта бўлган давлат автоматик равишда юқори ўринга чиқмайди. Иқтисодий кўрсаткичлар яхши бўлса-да, эркинлик, хавфсизлик ёки ижтимоий ишонч паст бўлса, умумий натижа чекланиши мумкин.

94-ўрин нимани англатади?

Ўзбекистоннинг натижаси мамлакат Марказий Осиёдаги беш давлат орасида юқори учликда эканини кўрсатади. Бироқ 94-ўринни «аҳоли аллақачон фаровон яшамоқда» деган қатъий хулоса сифатида қабул қилиш тўғри бўлмайди.

Рейтинг:

• ҳар бир оиланинг шахсий даромадини ўлчамайди;

• ҳудудлар ўртасидаги фарқни алоҳида кўрсатмайди;

• барча фуқароларнинг ҳаёт сифати бир хил эканини англатмайди;

• давлатдаги кучли ва заиф соҳаларни умумий индексга бирлаштиради.

Масалан, давлат таълим ва соғлиқни сақлашда нисбатан яхши, аммо иқтисодий эркинлик ёки жамиятдаги ишонч бўйича паст натижа қайд этиши мумкин. Якуний ўрин шу турли кўрсаткичларнинг мувозанати асосида шаклланади.

Нега рейтингдаги ўринни аввалги йиллар билан эҳтиёткор таққослаш керак?

Legatum’нинг 2023 йилги ҳисоботида Ўзбекистон 167 мамлакат орасида 100-ўринда эди. 2026 йилги янги жадвалда эса мамлакат 94-ўринга кўтарилган.

Бир қарашда бу олти поғоналик ўсишдек кўринади. Аммо ташкилот 2026 йилги методология қайта кўриб чиқилгани, устунлар сони ва маълумотларни бирлаштириш усули ўзгарганини таъкидламоқда. Шу сабаб икки нашрдаги ўринларни тўғридан-тўғри таққослаб, мамлакат айнан олти поғона ўсди, деган хулосага шошилмаслик керак.

Янги тизимда аввалги 12 устун ўрнига фаровонлик учта асосий домен ва ўнта устун орқали ўлчанмоқда. Ташкилот тарихий маълумотларни ҳам янгиланган методология асосида қайта ҳисоблаган.

Ўзбекистон профилида яна қандай рақамлар бор?

Расмий мамлакат профилига кўра, Ўзбекистоннинг жорий ўрни — 94. Янги методология бўйича ҳисобланган тарихий қаторда мамлакатнинг энг юқори натижаси 87-ўрин, энг паст натижаси эса 119-ўрин бўлган. Ўртача тарихий позиция 101-ўрин деб кўрсатилган.

Бу рақамлар Ўзбекистоннинг фаровонлик кўрсаткичлари бир текис ўзгармаганини кўрсатади. Айрим йилларда сезиларли ўсиш, бошқа даврларда эса ортга чекиниш кузатилган.

Қозоғистон нега минтақада олдинда?

Рейтинг фақат нефть, газ ёки иқтисодиёт ҳажмига қарамайди. Шунга қарамай, Қозоғистоннинг саноатлашган иқтисодиёти, каттароқ молиявий имкониятлари ва инфратузилмаси унинг умумий натижасига таъсир кўрсатиши мумкин.

Қозоғистон 66-ўрин билан Ўзбекистондан анча олдинда бўлса-да, унинг профилида ҳам энг юқори тарихий натижа 63-ўрин, энг пасти эса 82-ўрин экани кўрсатилган.

Қирғизистоннинг 87-ўринни эгаллаши эса фаровонликни фақат иқтисодиёт ҳажми билан изоҳлаб бўлмаслигини кўрсатади. Кичикроқ иқтисодиётга эга давлат айрим ижтимоий ёки эркинлик мезонлари ҳисобига юқорироқ натижа қайд этиши мумкин. Бу — индекс методологиясидан келиб чиққан таҳлилий хулоса.

Рейтингдаги ўсиш одамлар ҳаётида сезилиши керак

Халқаро индексда юқорилаш давлат имижи ва инвестициявий жозибадорлик учун муҳим. Аммо рейтингнинг ҳақиқий аҳамияти рақамнинг ўзида эмас, одамлар ҳаётидаги ўзгаришларда кўринади.

Фаровонлик ошганини фуқаролар:

• сифатли таълим ва тиббий хизматдан фойдаланишда;

• муносиб иш ва даромад топишда;

• хавфсиз муҳитда яшашда;

• ўз фикрини эркин билдиришда;

• адолатли қонун ва институтларга ишонишда;

• оиласининг келажагини ишонч билан режалаштиришда

ҳис қилиши керак.

Ўзбекистоннинг 94-ўринни эгаллаши минтақадаги нисбатан яхши позицияни кўрсатади. Аммо Қозоғистон ва Қирғизистондан ортда қолинаётгани, жаҳон рейтингида эса мамлакат ҳали биринчи юзликнинг охирида тургани ривожланиш учун катта захира мавжудлигини англатади.

Сизнингча, Ўзбекистон фаровонлик рейтингини ошириш учун биринчи навбатда қайси соҳани ислоҳ қилиши керак? Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!