19,1 млн ва 4,4 млн: Ўзбекистондаги маошлар ўртасидаги тафовут...

Ўзбекистонда 2026 йилнинг биринчи ярмида ўртача ойлик номинал ҳисобланган иш ҳақи 7 миллион 91 минг сўмга етди. Бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 18,4 фоизлик ўсишни англатади. Бироқ умумий кўрсаткич ортида соҳалар ўртасидаги кескин фарқ яширинган: молия тизимидаги ўртача маош тиббиётдагидан 4 баробардан ҳам юқори.

Маълумотлар 2026 йилнинг январь–июнь ойларини қамраб олади. Шу сабаб бу йил якуни бўйича эмас, биринчи ярим йиллик натижалари асосида тузилган рейтинг ҳисобланади.

Энг катта маош ҳамон молия соҳасида

Банк, суғурта, лизинг, кредит ва молиявий воситачилик йўналишларида ходимларнинг ўртача ҳисобланган ойлиги 19,1 миллион сўмни ташкил этган. Бу республикадаги умумий кўрсаткичдан қарийб 2,7 баробар юқори.

Иккинчи ўринда ахборот ва алоқа соҳаси турибди — 17,4 миллион сўм. Учинчи поғонани эса 11,07 миллион сўмлик кўрсаткич билан ташиш ва сақлаш йўналиши эгаллаган. Логистикада маошлар бир йилда 22,8 фоизга ўсган ва асосий соҳалар орасидаги энг юқори ўсиш суръатларидан бири қайд этилган.

Жадвалдаги рақамлар яхлитланган. Айрим расмий статистика жадвалларида соҳалар янада майда фаолият турларига ажратиб кўрсатилади.

Энг юқори маош банкирларда эмасми?

Умумий тармоқ бўйича молия соҳаси биринчи ўринда. Аммо унинг ички йўналишлари алоҳида кўриб чиқилса, энг юқори кўрсаткич суғурта ва қайта суғурталаш фаолиятида қайд этилган — ойига ўртача 26 миллион сўм.

Молия ва суғуртага ёрдамчи хизматларда ўртача иш ҳақи 24,9 миллион сўм, дастурлаш ва бошқа IT йўналишларида эса 22,23 миллион сўм атрофида бўлган. Демак, кенг тармоқ ўртачаси унинг ичидаги айрим юқори даромадли мутахассисликларни тўлиқ кўрсатмайди.

Тиббиёт билан фарқ 14,7 миллион сўмга етди

Молия соҳасидаги 19,1 миллион сўмлик ўртача кўрсаткич соғлиқни сақлашдаги 4,4 миллион сўмлик маошдан тахминан 4,3 баробар юқори. Икки соҳа ўртасидаги ойлик номинал фарқ 14,7 миллион сўмни ташкил этади.

Таълимдаги ўртача иш ҳақи қарийб 5 миллион сўм бўлиб, мамлакат бўйича умумий кўрсаткичдан тахминан 30 фоиз паст. Соғлиқни сақлашда эса маош республика ўртачасининг 62 фоизига тенг.

Шу билан бирга, ижтимоий соҳаларда ўсиш умуман бўлмаган, деган хулоса нотўғри. Бир йил ичида таълимда маошлар 20,3 фоизга, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий хизматларда 20,1 фоизга кўтарилган. Бироқ уларнинг бошланғич даражаси паст бўлгани учун молия ва IT билан абсолют фарқ ҳали ҳам катта.

«Таълимда 5 миллион» барча ўқитувчиларга тегишли эмас

Таълим соҳасининг ўзида ҳам кескин фарқ мавжуд. 2026 йил биринчи ярмида олий таълимда ўртача ҳисобланган маош 12,05 миллион сўмни ташкил этган бўлса, техник ва касбий таълимда 5,37 миллион сўм, умумий ўрта таълимда 4,67 миллион сўм қайд этилган.

Мактабгача таълимда эса ўртача кўрсаткич 2,72 миллион сўм бўлган. Натижада олий таълим ва мактабгача таълим ходимлари маоши ўртасидаги фарқ 4,4 баробарга етган.

Демак, тармоқ бўйича битта ўртача рақам алоҳида касб, лавозим ёки муассасадаги ҳақиқий вазиятни тўлиқ ифодаламайди.

Нега молия ва IT соҳалари олдинда?

Расмий ҳисобот маошлар ўртасидаги фарқнинг барча сабабларини алоҳида таҳлил қилмайди. Аммо тармоқларнинг хусусиятларидан келиб чиқиб, бир нечта омилни кўрсатиш мумкин.

Молия ва IT компаниялари одатда малакали ходим учун ички ва халқаро меҳнат бозорида рақобатлашади. Дастурчи, киберхавфсизлик мутахассиси, актуарий, молиявий таҳлилчи ёки риск-менежер каби кадрларни қисқа вақтда тайёрлаш қийин. Шунинг учун иш берувчилар юқори маош, бонус ва қўшимча имтиёзлар орқали ходимни жалб қилишга ҳаракат қилади.

Таълим ва тиббиётда эса ходимларнинг катта қисми бюджет тизимида ишлайди. Уларнинг маоши алоҳида компаниянинг даромади эмас, давлат тарифлари, лавозим даражаси, малака тоифаси ва бюджет имкониятларига кўпроқ боғлиқ. Бу — тармоқлар тузилиши ва статистикадаги фарқлардан келиб чиққан иқтисодий таҳлилдир.

Маошлар беш йилда икки баробарга яқин ошди

Ўзбекистонда ўртача номинал иш ҳақи 2022 йилда 3,55 миллион сўм бўлган. У 2023 йилда 4,34 миллион, 2024 йилда 5,1 миллион, 2025 йилда 5,99 миллион ва 2026 йилнинг биринчи ярмида 7,09 миллион сўмга етган. Шундай қилиб, номинал кўрсаткич беш йилга етмасдан қарийб икки баробар ошган.

Энг катта абсолют ўсиш ахборот ва алоқа соҳасида кузатилган — 2022 йилдан буён ўртача маош 10,53 миллион сўмга ошган. Молияда ўсиш 9,83 миллион, ташиш ва сақлашда 6,44 миллион сўмни ташкил этган. Соғлиқни сақлашдаги абсолют ўсиш эса 2,07 миллион сўм бўлиб, асосий тармоқлар орасида энг паст кўрсаткич бўлиб қолган.

Бироқ номинал ўсиш ходимнинг харид қобилияти ҳам худди шунчага ошди, дегани эмас. Реал даромадни баҳолашда шу даврдаги инфляция ва кундалик харажатлар ўзгаришини ҳам ҳисобга олиш керак.

Ҳудудлар ўртасида ҳам катта фарқ бор

2026 йилнинг биринчи ярмида энг юқори ўртача иш ҳақи Тошкент шаҳрида қайд этилган — 12,01 миллион сўм. Навоий вилоятида бу кўрсаткич 8,72 миллион, Тошкент вилоятида эса 6,68 миллион сўмни ташкил этган. Республика ўртачасидан юқори кўрсаткич асосан пойтахт ва Навоий вилоятида шаклланган.

Пойтахтда молия ташкилотлари, IT компаниялари, бош офислар ва юқори маошли бошқарув лавозимларининг катта қисми жойлашгани умумий ўртачага таъсир кўрсатади. Навоий вилоятида эса йирик саноат ва кончилик корхоналарининг улуши юқори.

«Ўртача маош» қўлга тегадиган пул эмас

Статистикадаги рақам номинал ҳисобланган иш ҳақи ҳисобланади. У солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар ушлаб қолинишидан олдин иш берувчи томонидан ҳисобланган маблағни ифодалайди. Шунинг учун жадвалдаги 7,09 миллион сўм ходимнинг банк картасига айнан шу миқдор тушади, дегани эмас.

Маълумотлар корхона ва ташкилотларнинг электрон ҳисоботлари асосида шакллантирилган. Уларда кичик корхоналар, микрофирмалар, фермер ва қишлоқ хўжалиги субъектлари тўлиқ қамраб олинмаган. Шу сабаб статистика, аввало, ўрта ва йирик ташкилотлардаги расмий иш ҳақи ҳолатини акс эттиради.

Бундан ташқари, ўртача кўрсаткич соҳадаги барча ходимлар айнан шу миқдорда маош олишини англатмайди. Бир нечта юқори маошли раҳбар ва мутахассислар умумий ўртачани кўтариши, кўпчилик ходимлар эса ундан паст даромад олиши мумкин.

Маош ошди, аммо асосий масала ўзгармади

2026 йилнинг биринчи ярмида Ўзбекистонда номинал иш ҳақи сезиларли ўсди. Молия, IT ва транспорт соҳаларидаги юқори талаб ҳамда хусусий сектор рақобати маошларни янги даражага олиб чиқмоқда.

Бироқ иқтисодиёт ва жамият учун стратегик аҳамиятга эга таълим ҳамда тиббиёт соҳалари рейтингнинг энг паст қисмида қолмоқда. Уларда ўсиш суръати юқори бўлса ҳам, молия сектори билан фарқ 4 баробардан ошган.

Бу тафовут фақат ходимнинг даромадига эмас, малакали кадрларни соҳада сақлаб қолиш, ёш мутахассисларни жалб этиш ва давлат хизматлари сифатига ҳам узоқ муддатли таъсир кўрсатиши мумкин.

Сизнингча, таълим ва тиббиётдаги маошни тезроқ ошириш учун қайси тизим самарали бўлади? Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!