SpaceX ўз ракеталарини Starlinkга банд қилгани бозорни қийин аҳволса қолдирди

Elon Musk асос солган SpaceX компанияси ўзининг Falcon 9 ракеталарини глобал Starlink сунъий йўлдош тармоғини кенгайтиришга сафарбар этиб, ташқи буюртмачилар учун имкониятларни кескин чеклаб қўймоқда. ixbt.com маълумотига кўра, мазкур ҳолат космик саноатдаги кўплаб стартаплар ва бошқа операторлар учун жиддий синовга айланиб, келгусидаги парвозларни йиллар давомида кутишга мажбур қилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Статистик маълумотларга кўра, агар 2020 йилда Falcon 9 парвозларининг 54 фоизи Starlink миссияларига тўғри келган бўлса, 2026 йилга бориб бу кўрсаткич тахминан 79 фоизгача ўсди. Натижада бир нечта йирик сунъий йўлдош компаниялари ўз қурилмаларини фазога чиқариш учун бўш жойлар фақат 2028–2029 йилларгагина очилишидан огоҳлантирилди.

Молиявий устуворликлар ва бизнес модели

Бундай вазиятнинг юзага келишига SpaceX компаниясининг ўзига хос бизнес модели сабаб бўлмоқда. Бир вақтнинг ўзида ҳам йирик тижорий учириш оператори, ҳам дунёдаги энг йирик сунъий йўлдош гуруҳи эгаси бўлган компания учун ўз аппаратларини фазога чиқариш анча даромадли ҳисобланади. Хусусан, 2025 йилда Starlink лойиҳаси тахминан 11,4 миллиард доллар даромад келтириб, SpaceX умумий тушумининг 60 фоизини таъминлади, шу пайтда анъанавий ракета учириш бизнеси 4,1 миллиард доллар атрофида даромад кўрди.

Компания ўз ҳужжатларида АҚШ давлат контрактлари ва тижорий мижозлардан кўра ўзининг фойдали юкларига устуворлик бериши мумкинлигини очиқ кўрсатиб ўтган. Starlink тармоғининг кенгайиши сари бу мотивация янада кучаймоқда. Бозорда эса ҳозирнинг ўзида сунъий йўлдошлар ишлаб чиқиш билан шуғулланувчи 500 дан ортиқ Америка компаниялари фаолият юритмоқда, уларга киритилган умумий инвестициялар ҳажми эса 2000 йилдан бери 50 миллиард долларга баҳоланмоқда.

Саноатдаги муқобил чоралар ва келажак истиқболлари

Аксарият ёш компаниялар учун Falcon 9 ҳозирча ўз аппаратларини орбитага чиқаришнинг энг мақбул ва арзон усули бўлиб қолмоқда. Бироқ нархларнинг ўсиб бориши ҳам вазиятни мураккаблаштирмоқда: 2013 йилда битта ракета учириш қиймати 54 миллион доллар атрофида баҳоланган бўлса, ҳозирга келиб бу нарх 74 миллион долларга етди. Муаммо нафақат стартапларга, балки Amazon компаниясининг сунъий йўлдош интернети лойиҳасига ҳам таъсир кўрсатмоқда, чунки Унитед Лаунч Аллиансе компаниясининг Вулкан ракеталари парвозлари вақтинча тўхтатилган эди.

Вужудга келган танқислик шароитида саноат иштирокчилари янги муқобилларни қидиришга мажбур бўлмоқда. Масалан, Rocket Lab ўз инфратузилмаси устидан назоратни кучайтириш мақсадида Иридиум сунъий йўлдош операторини 8 миллиард долларга сотиб олишини эълон қилди. Мазкур чекловларни фақат оғир Starship ракетасининг мунтазам эксплуатацияга киритилиши ва SpaceX умумий учириш қувватининг сезиларли даражада ошиши юмшатиши кутилмоқда.