Неиробиологлар мия тўқимасини тиклашнинг янги механизмини аниқлашди

Цюрих университети неиробиологлари гуруҳи мия тўқималари яхлитлигини таъминловчи ва нейронларни озиқлантирувчи юлдузсимон глиал ҳужайралар — астроситларнинг илгари номаълум бўлган тикланиш механизмини кашф этди. ixbt.com маълумотига кўра, мазкур илмий топилма инсон миясининг шикастланишдан кейинги қайта тикланиш имкониятлари ҳақидаги тушунчаларни тубдан ўзгартириб юбориши мумкин. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Тадқиқот давомида тирик сичқонлар устида икки фотонли микроскопия ёрдамида ноёб тажрибалар ўтказилди. Тажриба натижалари шуни кўрсатдики, бош мия жароҳатланганда махсус «регенератив астроситлар» гуруҳи шунчаки ўз жойида бўлиниб қолмайди, балки қиз ҳужайраларнинг ядроларини ўзларининг узун ўсимталари бўйлаб шикастланган ҳудудга йўналтиради.

Ноёб миграция жараёни ва тўқимани қайта тиклаш

Зарарланган ҳудудга етиб келган ядролар астроситар тармоқни қайта тиклаб, тўқимани ўзига хос тарзда қайтадан «тикиб чиқади». Ушбу мураккаб жараён бир неча босқичда амалга ошади: аввало ядролар ўсимталар орқали фаол миграция қилади, сўнгра репарация (тикланиш) учун масъул бўлган махсус генлар ва сигнал йўллари ишга тушади. Натижада ҳужайралар ўз тармоғини тўлақонли реконструкция қилиб, тўқима функцияларини тиклайди.

Маълумки, астроситлар бош мияда ота-она вазифасини бажариб, нейронларни зарур озуқа моддалари билан таъминлайди, қон оқимини модуляция қилади ва соғлом муҳитни сақлайди. Агар улар жиддий шикастланса ёки аутоиммун касалликлар туфайли вайрон бўлса, мия ташқи таъсирлар ва зарарланишларга қарши тура олмай қолади.

Келажакдаги тиббий истиқболлар

Тадқиқотчилар ушбу жараён давомида вақтинча фаоллашадиган кўплаб генлар ва сигнал йўлларини аниқлашга муваффақ бўлишди. Мутахассислар фикрича, келгусида бу генлар травмалар ҳамда турли оғир касалликлардан кейин мия тўқималарини тиклаш жараёнига мақсадли таъсир кўрсатиш учун асосий терапевтик нишонга айланиши мумкин.

Ушбу илмий кашфиёт тиббиётда муҳим бурилиш ясайди. У бош мияни «шикастлангандан сўнг қайтариб бўлмайдиган даражада деградацияга учрайдиган органлар» тоифасидан чиқариб, уни ўзида яширин ўз-ўзини тиклаш механизмларини сақлаб қолган ва уларни селектив равишда фаоллаштириш мумкин бўлган тизимлар сирасига ўтказмоқда.