Фан оламини ҳайратга солган энг ғалати кашфиётлар — Шнобел мукофотининг янги лауреатлари

Дунё илм-фанида анъанавий равишда «дастлаб кулги уйғотадиган, кейин эса чуқур ўйлашга ундайдиган» энг ноодатий ва парадоксал кашфиётлар учун бериладиган нуфузли Шнобел мукофоти (Ig® Nobel Prize)нинг янги ғолиблари расман эълон қилинди. Ташкилот сайтида эълон қилинган мазкур рўйхатдан ўрин олган илмий ишлар ўз мавзуси билан ҳам кулгили, ҳам таҳсинга лойиқ: суварак сутининг озуқавий қудрати, тупроқ сифатини аниқлаш учун кўмилган минглаб ички кийимлар, чивин хартумидан тайёрланган 3D принтер соплолари ва бурун қоқишнинг мураккаб аэродинамикаси шулар жумласидан.

Технология ва физика: Чивин хартумидан 3D-принтер ва сачрамайдиган сийдик идиши

Бу йилги мукофотда муҳандислик ва амалий физика соҳасидаги ноодатий ечимлар алоҳида эътиборни тортди:

• «Некропринтерлаш» ва чивин хартуми: Технология бўйича мукофот Жастин Пума бошчилигидаги халқаро олимлар гуруҳига берилди. Улар чивин хартумларини микроскопик ва юқори аниқликдаги 3D босма соплоси (пуркагич) сифатида муваффақиятли қўллашди. Маълум бўлишича, бу табиий хартумлар жуда катта ички босимга чидай олади ва чоп этиш сифати бўйича сунъий муқобиллардан устун туради. Олимлар ҳатто цеце пашшаси ва тўшак каналари хартумларини ҳам шу мақсадда синаб кўришни таклиф қилмоқда;

• Сачрамайдиган сийдик идиши (писсуар): Физика йўналишидаги мукофот Ренди Хёрд, Чжао Пан, Тед Траскотт ва Кавишан Тураиражага насиб этди. Улар юзлаб физик тажрибалар ва компьютер симуляциялари орқали суюқлик зарраларини атрофга умуман сачратмайдиган махсус сийдик идиши прототипини яратишди.

Озиқ-овқат ва хавфли биология: Суварак сути ва илонлар синови

Табиатнинг сирли ҳодисаларини ўрганган олимлар шов-шувли хулосаларга келишди:

• Сигир сутидан 3 баравар қувватли: Кимё бўйича мукофот тирик туғувчи суварак тури сутидаги кристалл оқсилларни таҳлил қилган тадқиқотчиларга берилди. Аниқланишича, суварак сути одатдаги сигир сутига қараганда уч баробар кўпроқ озуқавий энергия ва фойдали элементларни ўзида жамлаган;

• Заҳарли илонларни эҳтиёткорлик билан босиш: Биология йўналишида лауреат бўлган олимлар заҳарли илонларнинг танасига куннинг турли вақтларида ва ҳар хил ҳароратда қадам қўйиб, уларнинг ҳужумга ўтиш эҳтимолини ўрганиш бўйича кўп йиллик хавфли экспериментларни ўтказишди.

Инсон танаси ва тиббиёт: Бурун қоқиш аэродинамикаси ва ички кийимлар тадқиқоти

Инсон саломатлиги ва экология бўйича тақдим этилган кашфиётлар ҳам барчани ҳайратда қолдирди:

• Бурун қоқиш илми (вафотидан сўнг): Тиббиёт бўйича мукофот марҳум япон доктори Токужи Уннога «Қандай қилиб бурун қоқиш керак — бурун қоқишнинг аэродинамик тадқиқоти» номли илмий иши учун берилди. Доктор бу жараёндаги босим ва ҳаво оқимларини математик тарзда ҳисоблаб чиққан;

• 25 мамлакатда кўмилган 1 000 та ички кийим: Тупроқшунослик бўйича мукофот олган мутахассислар дунёнинг 25 дан ортиқ мамлакатларидаги турли ерларга бир хилдаги 1 000 та ички кийимни кўмиб, икки ойдан сўнг қазиб олишди. Матонинг чириш даражаси ва микроорганизмлар фаоллиги орқали тупроқнинг ҳақиқий унумдорлиги баҳоланди.

Психология, ҳидлар ва ўпишлар: Бойларнинг конфет ўғирлигидан то ўсмирлар ҳидигача

Жамият ва инсон хулқ-атворини ўрганган тадқиқотчилар ҳам диққат марказида бўлди:

• Бойлар ва болалар конфети: Иқтисодиёт бўйича олимлар ижтимоий мавқейи юқори ва бой инсонлар кўпинча болалар учун мўлжалланган захирадан конфет ўғирлаш ва бошқа майда ахлоқсиз хатти-ҳаракатларга мойил бўлишини далиллар билан кўрсатиб беришди;

• Чақалоқлар ва ўсмирлар ҳиди: Ҳид билиш соҳасидаги олимлар чақалоқлар ота-оналар учун табиий равишда жуда ёқимли, ўсмирлар эса аксинча, салбий ва ёқимсиз ҳид таратишини илмий жиҳатдан исботлади;

• Ўпишнинг аниқ биомеханикаси: Биомеханика бўйича тадқиқотчилар чумолилар, қушлар, оқ айиқлар ва приматларни кузатиб, ўпишиш жараёнининг ягона ва аниқ таърифини ишлаб чиқишди;

• Ёқтирмаган одамга шафқатсизлик: Тинчлик мукофоти инсонлар ўзлари ёқтирмайдиган одамларга нисбатан аёвсиз ва қаттиққўл муносабатда бўлган дўстларини кўпроқ қадрлаши ва ҳурмат қилишини исботлаган тадқиқотчиларга берилди.

Сизнингча, ушбу ғалати кашфиётлардан қайси бири ҳақиқатан ҳам келажакда инсоният турмуш тарзини ўзгартириши мумкин: суварак сутими, чивин хартумидан 3D-принтерми ёки сачрамайдиган сийдик идиши? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг!