Ой юзасида улкан кратер пайдо бўлди

NASA мутахассислари Ойда сўнгги йилларда Қуёш системасидаги энг йирик янги кратер ҳосил бўлганини аниқладилар. Диаметри тахминан 222 метрни ташкил этувчи ушбу улкан чуқурлик 2024 йилнинг баҳорида олти қаватли уйдек келадиган йирик коинот жисмининг қулаши оқибатида вужудга келган. «Макгетчин» деб номланган ушбу объект сайёрамиз табиий йўлдошининг илмий тадқиқотлари тарихида муҳим топилмалардан бирига айланди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

ixbt.com маълумотига кўра, тўқнашув содир бўлган пайтни ҳеч ким бевосита кузатмаган. Янги аномалия ортидан, яни ўтган йилнинг октябрь ойида Ойда 17 йилдан ортиқ вақт давомида тадқиқот олиб бораётган Лунар Реконнаиссансе Орбитер (ЛРО) космик аппарати суратлари орқали тасодифан топилган. Тасвирларни қайта ишлаш бўйича мутахассис Роберт Вагнер одатий маълумотлар сифатини текшириш чоғида глобал харитада қора ҳалқали ноодатий ёруғ доғни пайқаб қолган.

Тўқнашув вақти ва кўлами

Турли йилларда олинган суратларни таққослаш натижасида олимлар ҳалокат 2024 йилнинг 11 апрели ва 22 май оралиғида содир бўлганини аниқладилар. Йирик осмон жисми Ойнинг кўринадиган қисмининг шарқий қисмига келиб урилган. Ҳосил бўлган «Макгетчин» кратерининг чуқурлиги қарийб 43 метрга етади. Мазкур объект таниқли ой тадқиқотчиси Том Макгетчин шарафига номланди.

Мутахассисларнинг баҳолашича, бундай миқёсдаги тўқнашувлар Ойда юз йилда бир марта ёки ундан ҳам камроқ учрайди. Ой юзасининг юқори даражада заифлигига унинг амалда атмосфераси йўқлиги асосий сабаб бўлади. Ерда кичик коинот жисмлари атмосфера қатламига кирганда секинлашади, парчаланади ва кўпинча ёниб кетади. Ойда эса уларнинг сиртга етиб келишига деярли ҳеч нарса тўсқинлик қилмайди.

Илмий аҳамияти ва келажакдаги миссиялар

ЛРО аппарати иш бошлаганидан буён тадқиқотчилар камида мингта янги зарба кратерини ва космик жисмларнинг тушиши билан боғлиқ бошқа ўзгаришларни аниқлаган. Бироқ «Макгетчин» ўзининг ўлчамлари билан уларнинг аксариятидан сезиларли даражада устун туради. ЛРО аппаратига ўрнатилган Дивинер иссиқлик мосламаси ёрдамида олимлар қўшимча маълумотларга эга бўлишди ва кратер атрофида диаметри 6,4 километрлик улкан ҳудудни топишди.

Ушбу ҳудуд тунда атрофдагига нисбатан тахминан 9 даража совуқроқ эканлиги маълум бўлди. Кучли зарба ой реголитини сезиларли масофада юмшатиб юборгани сабабли, бўшашган тупроқ кундузи тўпланган иссиқликни ёмонроқ сақлайди ва қуёш ботгандан кейин тезроқ совийди. Бу каби кашфиётлар келгусида ой миссиялари учун, жумладан, роверлар ғилдиракларининг тупроқ билан ёпишишига таъсир қилиши нуқтаи назаридан амалий аҳамиятга эга бўлиши мумкин.