Elon Muskнинг Ой шаҳри режасига физика қонунлари ғов бўлмоқда

Ixbt.com маълумотига кўра, миллиардер Elon Musk ўн йил ичида Ойсиз “самарали ўсувчи шаҳар” қуришни режалаштираётган бир пайтда, олимлар бу ғоя кескин жисмоний чекловларга учрашини ҳисоблаб чиқишди. Смитсониан астропҳйсикал обсерваторй тадқиқотчилари Ой ресурслари миллион кишилик аҳоли пунктини таъминлай оладими ёки йўқми деган саволга илмий нуқтаи назардан жавоб изладилар. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳозирги вақтда энг ишончли баҳоларга кўра, қутблардаги доимий сояда жойлашган саккизта йирик кратертузилмаларда тахминан 34 миллион тонна сув музи мавжуд. 2013-йилги радарлар маълумотларига асосланган энг оптимистик ҳисоб-китоблар эса бу заҳирани бир неча юз миллиондан тортиб бир миллиард тоннагача баҳолайди. Олимлар атайлаб энг саховатли кўрсаткич — бир миллиард тонна сувни асос қилиб олишди.

Сув ресурсларининг чеклангани ва истеъмол ҳажми

Тадқиқот шуни кўрсатдики, ҳатто бир миллиард тонналик заҳира ҳам миллион кишилик шаҳар учун узоққа етмайди. Америкалик нормаларга кўра, бир киши шахсий эҳтиёжлари, ичимлик ва гигиена учун йилига тахминан 125 тонна сув сарфлайди. Ёпиқ гидропоника ферма шароитида ҳам озиқ-овқат етиштириш ҳар бир инсонга яна 580 тонна атрофида сув талаб этишини ҳисобга олсак, умумий ҳажм кескин ошиб кетади.

Агар ҳар қандай қайта ишлаш технологиясидан воз кечилди дейлик, бир миллион аҳоли йилига ярим миллиард тонна сув истеъмол қилади ва мавжуд заҳира атиги 2,4 йилда тугайди. Халқаро космик станция даражасидаги энг юқори — 98 фоизлик ресиклгн қўлланилганда ҳам, шаҳар бир асрдан сал кўпроқ вақт яшаши мумкин. Бироқ мутахассислар бутун бошли шаҳар миқёсида бундай юқори кўрсаткични ўнлаб йиллар давомида ушлаб туриш ҳозирча тайёр муҳандислик ечимига эга эмаслигини таъкидлайдилар.

Энергетика ва мавжуд муқобил йўллар

Қизиғи шундаки, сувни ракета ёқилғисига айлантириш асосий муаммо эмас. Бир миллиард тонна сув қарийб бир миллион Starship кемасини ёқилғи билан таъминлашга етади. Асосий нозик нуқта айниқса космик логистика эмас, балки айнан ҳаётни таъминлаш тизимидир. Энергия масаласига келганда эса, қутблардаги доимий ёруғлик чўққиларига ўрнатиладиган қуёш ферма мажмуалари ва ядро реакторлари миллион кишилик шаҳар ҳамда унинг саноатини тўлиқ қувват билан таъминлай олади.

• Сув сарфини вегетариан парҳиз ва вертикал фермалар орқали камайтириш мумкин, аммо бу фақат вақтинчалик ечимдир.
• Астероидлардан сув импорт қилиш техник жиҳатдан бажарилиши мумкин, бироқ у юк транспортининг кунига 27 мартадан қўнишини талаб қилади.
• Қайта ишлаш самарадорлигини ўн баробарга ошириш назарий жиҳатдан имкони бор, бироқ буни ўн йиллар давомида амалда сақлаб қолиш амри маҳол.

Тадқиқотнинг амалий хулосаси жуда қатъий: Антарктика станциясидаги каби минг кишилик кичик жамоа Ой сув заҳиралари ҳисобидан асрлар давомида бемалол яшаши мумкин. Юз минг кишилик аҳоли эса аллақачон қаттиқ ҳисоб-китобни талаб қилади. Бир миллион аҳолига мўлжалланган шаҳар эса ҳозирча лойиҳа босқичида ҳам мавжуд бўлмаган тубдан янги, инқилобий технологик ечимларсиз ҳаётга қодир эмас.