Сут, саримсоқ ва киви: 12 маслаҳатдан қай бири ишлайди?

«Суяклар заиф бўлса — сут ичинг, камқонликда — исмалоқ енг, уйқу қочса — киви истеъмол қилинг». Ижтимоий тармоқларда бундай тавсиялар осон эсда қолади ва жуда ишончли туюлади.

Аммо организм калькулятор эмас: битта аломатга битта маҳсулот танлаб, муаммони тўлиқ ҳал қилиб бўлмайди. Айрим маслаҳатларда илмий асос бор, бошқалари эса касаллик сабабини яшириб, зарур даволанишни кечиктириши мумкин.

1. Суяклар заифми? Сут фойдали, аммо ечим битта эмас

Сут, йогурт ва пишлоқ кальцийнинг бой манбалари ҳисобланади. Кальций суяк тўқимаси учун зарур, бир стакан сут эса кунлик эҳтиёжнинг сезиларли қисмини таъминлаши мумкин.

Бироқ суякларнинг заифлашишига кальций етишмаслигидан ташқари D витамини танқислиги, камҳаракатлик, ёшга боғлиқ ўзгаришлар, гормонал муаммолар ва айрим касалликлар ҳам сабаб бўлади.

Шунинг учун тўғри ёндашув:

• кальцийга бой мувозанатли овқатланиш;

• мунтазам жисмоний машқ;

• зарур ҳолатда шифокор тавсияси билан текширув;

• сутни ҳазм қила олмайдиганлар учун бойитилган ўсимлик сути, тофу, балиқ ва айрим сабзавотлардан фойдаланиш.

Ҳукм: қисман тўғри, аммо сут суяк касаллигини мустақил даволамайди.

2. Ҳуснбузарга саримсоқ: эҳтиёт бўлиш керак

Саримсоқни истеъмол қилиш соғлом рационнинг бир қисми бўлиши мумкин. Аммо у ҳуснбузарни даволайди, деган ишончли клиник далил йўқ. Дерматологлар акнеда парҳезнинг маълум таъсири бўлиши мумкинлигини тан олади, лекин тоза тери учун парвариш ва тасдиқланган дорилар ҳам зарурлигини таъкидлайди.

Энг хавфлиси — хом саримсоқни юзга суртиш. Тиббий адабиётларда саримсоқ сабаб иккинчи даражали кимёвий куйишлар, жумладан акнени даволашга уринишдан кейинги юз куйиши қайд этилган.

Ҳукм: исботланмаган. Саримсоқни терига суртиш мумкин эмас.

3. Қувват етишмаса, банан ёрдам берадими?

Банан углеводларга бой бўлгани учун қисқа муддатда энергия бериши мумкин. Айниқса, машқдан олдин ёки овқатланиш оралиғида қулай маҳсулот.

Бироқ доимий ҳолсизликни фақат банан билан бартараф этиб бўлмайди. Чарчоқ темир танқислиги камқонлигида ҳам учрайди; бундай ҳолатда организм кислородни тўқималарга етарлича етказа олмайди.

Уйқу етарли бўлса-да чарчоқ бир неча ҳафта давом этса, сабабни текшириш керак.

Ҳукм: банан овқат сифатида қувват беради, лекин сурункали ҳолсизликни даволамайди.

4. Шамоллаш ва гриппда занжабилли чой

Илиқ ичимлик томоқни юмшатиши, суюқлик етишмаслигининг олдини олиши ва беморнинг ўзини енгилроқ ҳис қилишига ёрдам бериши мумкин. Оддий шамоллашнинг махсус давоси йўқ ва у кўпинча ўз-ўзидан ўтиб кетади.

Аммо шамоллаш ва грипп бир хил касаллик эмас. Грипп оғир кечиши мумкин. Хавф гуруҳидаги беморларда вирусга қарши дорилар аломатлар бошланганидан кейинги илк 1–2 кунда энг самарали бўлади.

Ҳукм: занжабилли чой аломатни енгиллатиши мумкин, аммо гриппни даволамайди.

5. Камқонликда исмалоқнинг ўзи етарлими?

Исмалоқда темир бор. Бироқ у ўсимликка хос — гем бўлмаган шаклда бўлиб, организм томонидан гўшт ва денгиз маҳсулотларидаги темирга нисбатан қийинроқ ўзлаштирилади. Исмалоқ таркибида темир сўрилишини пасайтирувчи моддалар ҳам мавжуд.

Ўсимлик манбаларини витамин C га бой маҳсулотлар — булғор қалампири, цитрус мевалари ёки помидор билан бирга истеъмол қилиш темирнинг сўрилишини яхшилайди.

Аммо камқонлик қон таҳлили билан тасдиқланиши керак. Унинг сабаби темир етишмаслиги, қон йўқотиш ёки бошқа касаллик бўлиши мумкин.

Ҳукм: исмалоқ фойдали, лекин ташхис қўйилган камқонлик учун етарли даво эмас.

6. Ошқозон безовталигида йогурт

Йогурт айрим одамларда ичак микрофлораси ва ҳазм жараёнига ёрдам бериши мумкин. Аммо натижа маҳсулотдаги бактерия штаммига ва безовталикнинг сабабига боғлиқ.

Тадқиқотлар бир хил хулоса бермаган: айрим болаларда пробиотик йогурт ич кетиш давомийлигини қисқартирган, аммо катта ёшли беморларда антибиотик билан боғлиқ диареянинг олдини олиш бўйича йирик тадқиқотда аниқ фойда топилмаган.

Қоринда қаттиқ оғриқ, қон аралаш нажас, узоқ давом этувчи диарея ёки сувсизланиш бўлса, йогурт билан чекланиш мумкин эмас.

Ҳукм: айрим ҳолатларда фойдали, аммо барча ошқозон муаммосига универсал ечим эмас.

7. Бош оғриғида тарвуз

Тарвуз суюқликка бой. Агар бош оғриғи иссиқ ҳаво, кўп терлаш ёки суюқлик кам ичиш билан боғлиқ бўлса, сув ва суюқликка бой маҳсулотлар ёрдам бериши мумкин. Сувсизланишнинг аломатлари орасида чанқоқ, тўқ рангли сийдик, бош оғриғи ва бош айланиши бор.

Аммо тарвуз мигрень, юқори қон босими, инфекция ёки бошқа сабабли оғриқни даволамайди.

Тўсатдан бошланган ўта кучли бош оғриғи, нутқ бузилиши, қўл-оёқда кучсизлик, ҳушнинг ўзгариши ёки юқори ҳарорат билан бўлса, шошилинч тиббий ёрдам керак.

Ҳукм: сувсизланишда ёрдам бериши мумкин, лекин бош оғриғига махсус дори эмас.

8. Иммунитет заиф бўлса, апельсин

Апельсин витамин C нинг яхши манбаи. Витамин C иммун тизимининг нормал ишлаши ва ўсимлик маҳсулотларидаги темирнинг сўрилиши учун зарур.

Бироқ бир дона апельсин иммунитетни бир зумда «кучайтириб» қўймайди. Витамин C ни мунтазам қабул қилиш шамоллаш давомийлиги ва аломатларини бироз қисқартириши мумкин, аммо аломатлар бошлангандан кейин катта миқдорда қабул қилишнинг фойдаси барқарор исботланмаган.

Ҳукм: фойдали маҳсулот, аммо инфекциядан кафолатланган ҳимоя эмас.

9. Стрессда қора шоколад

Айрим кичик тадқиқотларда қора шоколад истеъмоли стрессга боғлиқ яллиғланиш реакцияси ёки субъектив стресс кўрсаткичларига ижобий таъсир қилган. Бироқ натижалар чекланган иштирокчилар сонига асосланган ва шоколад стресс ёки хавотир бузилишининг давоси ҳисобланмайди.

Қора шоколад калорияси юқори маҳсулот эканини ҳам унутмаслик керак. Уни «дори» сифатида кўп истеъмол қилиш аксинча вазн ва қондаги қанд миқдорига таъсир қилиши мумкин.

Ҳукм: кичик порция кайфиятга ёрдам бериши мумкин, аммо психологик ёрдам ўрнини босмайди.

10. Уйқусизликда киви

24 нафар уйқу муаммоси бор катта ёшли инсон иштирок этган кичик тадқиқотда тўрт ҳафта давомида ухлашдан бир соат олдин иккита киви истеъмол қилиш уйқу кўрсаткичлари яхшиланиши билан боғланган. Аммо тадқиқот кичик ва назорат гуруҳисиз ўтказилган, шунинг учун натижани барчага татбиқ этиб бўлмайди.

Уйқусизликда асосий эътибор:

• мунтазам уйқу вақтига;

• кечқурун кофеинни чеклашга;

• экранларни камайтиришга;

• хонадаги ёруғлик ва ҳароратга қаратилиши керак.

Ҳукм: синаб кўриш мумкин, лекин киви уйқусизликнинг тасдиқланган давоси эмас.

11. Қабзиятда қора олхўри

Рўйхатдаги энг асосли тавсиялардан бири шу. Рандомизацияланган тадқиқотларда қора олхўри нажас частотаси ва консистенциясини яхшилаган. Унинг таркибида тола ва ичакка сув жалб қилишга ёрдам берувчи сорбитол бор.

Бироқ уни кўп истеъмол қилиш дам бўлиш, газ ва ич кетишига сабаб бўлиши мумкин. Қабзият узоқ давом этса, вазн камайиши, қон ёки кучли оғриқ кузатилса, шифокорга мурожаат қилиш керак.

Ҳукм: илмий асоси бор, аммо меъёрда истеъмол қилиниши керак.

12. Оғиздан нохуш ҳидда петрушка

Петрушка ўзининг ҳиди билан нохуш нафасни қисқа вақтга ниқоблаши мумкин. Аммо у муаммонинг сабабини йўқотмайди.

Доимий оғиз ҳидига:

• тил ва тишдаги қоплама;

• кариес;

• милк касалликлари;

• оғиз қуриши;

• бодомча безлари ёки рефлюкс каби ҳолатлар сабаб бўлиши мумкин. Асосий чора — тиш ва тилни тозалаш, тиш ораларини ип билан парвариш қилиш ва мунтазам стоматолог кўригидан ўтишдир.

Ҳукм: ҳидни вақтинча яшириши мумкин, аммо сабабни даволамайди.

Қайси маслаҳатлар ҳақиқатга яқин?

Асосий хулоса

Овқатланиш соғлиққа кучли таъсир қилади. Аммо ҳеч бир маҳсулот барча инсонда бир хил ишлайдиган дори эмас.

Энг хавфли хато — аломатни вақтинча енгиллатиб, унинг асл сабабини текширмаслик. Қувватсизлик, камқонлик, такрорий бош оғриғи, узоқ давом этувчи ошқозон муаммоси ёки уйқусизлик организмда жиддийроқ ўзгариш борлигидан дарак бериши мумкин.

Шифокорлар тавсия қиладиган асосий қоида битта: маҳсулотни даво ўрнига эмас, мувозанатли овқатланишнинг бир қисми сифатида кўринг.

Ушбу 12 маслаҳатдан қайси бирига аввал тўлиқ ишонган эдингиз? Изоҳларда фикрингизни қолдиринг!