Кенг сонлар соғлиқ белгисими? Бундай аёллар эркакларни кўпроқ ўзига тортадими?

Кенг сон, тор бел ва думалоқ қомат аёлнинг гормонлари соғлом, туғруғи осон ва фарзанди ақлли бўлишини англатадими? Ижтимоий тармоқларда бундай даъволар кўп учрайди, аммо уларнинг барчаси ҳам илм-фанга тўлиқ мос келмайди.

Тадқиқотлар ёғнинг қаерда тўпланиши саломатлик учун аҳамиятли эканини кўрсатади. Бироқ ташқи қоматга қараб гормон даражаси, туғруқ жараёни ёки келажакдаги боланинг қобилиятини аниқлаб бўлмайди.

Қисқача: қайси даъво қанчалик тўғри?

Кенг сон юқори эстроген белгисими?

Эстроген аёл организмида ёғ тақсимланишига таъсир қилади. Репродуктив ёшдаги аёлларда тери ости ёғи кўпроқ сон, тос ва думба атрофида тўпланиши мумкин. Менопауза даврида эстроген камайгач, ёғнинг қорин атрофида кўпайиш тенденцияси кузатилади.

Бироқ қомат фақат гормонларга боғлиқ эмас. Унга қуйидаги омиллар ҳам таъсир кўрсатади:

• ирсият;

• тос суякларининг тузилиши;

• ёш;

• мушаклар ривожи;

• овқатланиш;

• жисмоний фаоллик;

• умумий тана вазни.

Шунинг учун кенг сонни кўриб, аёлда эстроген юқори ёки гормонлар мукаммал ишлаяпти, деган хулоса чиқариб бўлмайди. Гормон даражасини ташқи кўриниш эмас, зарур ҳолларда клиник белгилар ва лаборатория таҳлиллари кўрсатади.

Қоматга қараб тестостерон ва танадаги тукни билиб бўладими?

«Кенг сонли аёлларда тестостерон кам бўлади, шунинг учун уларда юз ва танада ортиқча тук ўсмайди» деган даъво ҳаддан ташқари умумлаштирилган.

Аёлларда эркак типидаги қалин тук ўсиши — гирсутизм — кўпинча андрогенлар кўпайиши ёки соч фолликулларининг андрогенларга юқори сезгирлиги билан боғлиқ. Бироқ баъзи аёлларда гормон таҳлиллари нормал бўлса ҳам гирсутизм учраши мумкин. Ирсият ва этник хусусиятлар ҳам катта роль ўйнайди.

Демак, кенг сон:

• тестостерон пастлигини;

• юзда тук чиқмаслигини;

• поликистоз йўқлигини;

• гормонлар тўлиқ соғломлигини кафолатламайди.

Агар юз ёки танада туклар кескин кўпайса, ҳайз бузилса, кучли акне ёки соч тўкилиши пайдо бўлса, эндокринолог ёки гинекологга мурожаат қилиш мақсадга мувофиқ.

Сон ва думбадаги ёғ ҳақиқатан фойдали бўлиши мумкинми?

Ушбу даъвода илмий асос бор. Ёғнинг қаерда тўпланиши унинг умумий миқдоридан кам аҳамиятли эмас.

Қорин бўшлиғида ички аъзолар атрофида тўпланадиган висцерал ёғ инсулинга чидамлилик, 2-тоифа диабет ва юрак-қон томир касалликлари билан кучлироқ боғланган. Сон ва думба атрофидаги тери ости — глютеофеморал ёғ эса метаболик жиҳатдан нисбатан хавфсизроқ бўлиши мумкин.

Бундай ёғ кислоталарини узоқроқ сақлаб, уларнинг жигар ва ички аъзолар атрофида тўпланишини чеклаши мумкин. Шу сабаб бир хил тана вазнига эга одамларда «ноксимон» ёғ тақсимоти «олмасимон» — қорин атрофидаги тақсимотга нисбатан пастроқ метаболик хавф билан боғланиши мумкин.

Аммо бундан «сонда ёғ бўлса, диабет бўлмайди» деган хулоса келиб чиқмайди. Диабет хавфига:

• ирсият;

• умумий ортиқча вазн;

• қорин ёғи;

• овқатланиш;

• ҳаракатсизлик;

• уйқу;

• ёш ва ҳомиладорлик тарихи ҳам таъсир қилади.

Сондаги ёғ муайян ҳимоявий боғлиқликка эга бўлиши мумкин, лекин у касалликка қарши қалқон эмас.

Кенг сон туғруқни осонлаштирадими?

Туғруқда онанинг тос тузилиши муҳим. Боланинг боши ва танаси туғруқ каналига мос келмаса, туғруқ чўзилиши ёки тиббий аралашув талаб қилиниши мумкин.

Бироқ ташқи томондан кенг кўринадиган сонлар туғруқ канали ҳам кенг эканини билдирмайди. Ташқи қоматга:

• тос суяклари;

• мушаклар;

• тери ости ёғи;

• гавда пропорциялари биргаликда таъсир қилади.

Туғруқ натижаси эса тоснинг ички шакли ва ўлчамидан ташқари, боланинг катталиги, бошининг ҳолати, бачадон қисқаришлари, ҳомиладорлик муддати ва тиббий ёрдамга ҳам боғлиқ. Тадқиқотларда тос шакли туғруқ механизми ва айрим аралашувлар эҳтимолига таъсир қилиши мумкинлиги кўрсатилган, аммо битта ташқи ўлчов орқали натижани олдиндан аниқлаш ишончли эмас.

Шунинг учун «кенг сонли аёл албатта осон туғади» деган фикр тўғри эмас. Тор қоматли кўплаб аёллар табиий равишда асоратсиз туғади, кенг қоматли аёлга эса кесар кесими талаб қилиниши мумкин.

Кенг сон чақалоқдаги аномалияларни камайтирадими?

Бундай боғлиқликни тасдиқлайдиган ишончли илмий далил йўқ.

Туғма нуқсонлар хавфи кўпроқ қуйидаги омилларга боғлиқ бўлади:

• генетик ўзгаришлар;

• онанинг ёши;

• айрим инфекциялар;

• назоратсиз диабет;

• муайян дорилар;

• алкогол ва зарарли моддалар;

• фолат етишмовчилиги;

• бошқа тиббий ва экологик омиллар.

Тоснинг кенглиги боланинг туғруқ каналидан ўтишига таъсир қилиши мумкин, аммо у ҳомиланинг аъзолари қандай шаклланишини белгиламайди. Туғруқдаги механик асорат билан туғма аномалия — икки хил масала.

Сондаги ёғ «ақлли бола» учун захирами?

Сон ва думбадаги ёғда узун занжирли ёғ кислоталари, жумладан мия ривожи учун муҳим бўлган моддалар сақланиши ҳақида эволюцион гипотезалар мавжуд.

DHA каби омега-3 ёғ кислоталари ҳомила ва чақалоқ асаб тизими ривожида муҳим роль ўйнаши рост. Айрим тадқиқотларда онанинг DHA ҳолати боланинг диққати ёки муайян когнитив кўрсаткичлари билан боғланган.

Бироқ ҳомиладорликда DHA қўшимчаларини синаган катта тадқиқотлар боланинг умумий интеллекти сезиларли ошишини доим ҳам кўрсатмаган. Натижалар аралаш бўлиб, генетика, онанинг овқатланиши, таълими, уй муҳити ва боланинг кейинги ҳаёт тарзи катта аҳамиятга эга.

Шу сабаб:

«Сони тўлароқ аёлнинг фарзанди албатта ақлли бўлади» деган даъво илмий жиҳатдан тасдиқланмаган.

Она танасидаги ёғ тақсимотига қараб боланинг келажак интеллектини башорат қилиб бўлмайди.

Эркаклар нима учун эгри қоматни ёқтириши мумкин?

Ташқи жозиба ҳақидаги тадқиқотларда бел ва сон айланаси нисбати кўп ўрганилган. У бел айланасини сон айланасига бўлиш орқали ҳисобланади.

Айрим лаборатория тадқиқотларида 0,7 атрофидаги нисбатли силуэтлар юқорироқ баҳоланган. Мия реакциясини ўрганган тажрибаларда ҳам 0,7 нисбатга алоҳида сезгирлик қайд этилган.

Аммо 0,7 рақамини барча инсонлар учун ўзгармас «илмий идеал» деб бўлмайди. Илмий шарҳларда натижалар маданият, тана вазни, ёш, расмнинг бурчаги ва тадқиқот усулига қараб фарқ қилиши айтилган. Баъзи ишлар жозибани баҳолашда тана вазни индекси ёки бошқа пропорциялар бел-сон нисбатидан ҳам муҳим бўлиши мумкинлигини кўрсатган.

Гўзалликни битта калькуляторга жойлаб бўлмайди. Мода ҳам, маданий қарашлар ҳам, шахсий дид ҳам ўзгариб туради.

45,5 даражали бел эгилиши ҳақидаги тажриба нима эди?

Матнда келтирилган «100 ва 200 эркак иштирок этган тажриба» эҳтимол белнинг пастки қисми — лордоз бурчагига оид тадқиқотларга асосланган.

2015 йилги тажрибада эркаклар турли даражада бел эгилиши тасвирланган силуэтларни баҳолаган ва 45,5 даражага яқин тасвирлар юқорироқ жозибали деб топилган. Кейинги тадқиқотларда ҳам бел эгилишининг идрок этиладиган жозибага таъсири ўрганилган.

Бироқ бу натижа:

• 45,5 даража барча аёллар учун соғлом меъёр эканини;

• бу қомат туғруқни кафолатли енгиллаштиришини;

• катта думба соғлиқ кўрсаткичи эканини исботламайди.

Тажриба асосан иштирокчиларнинг расм ва силуэтларга берган жозиба баҳосини ўлчаган. Эстетик афзаллик тиббий ташхис билан бир хил эмас.

Машҳурларнинг қомати илмга далил бўла оладими?

Женнифер Лопес, Ким Кардашьян, Бейонсе ёки Шакира каби машҳурлар оммавий маданиятда эгри қоматга қизиқиш ошишига таъсир қилган бўлиши мумкин.

Бироқ машҳур инсоннинг ташқи кўриниши:

• соғлом гормонлар;

• енгил туғруқ;

• диабетдан ҳимоя;

• «идеал» репродуктив саломатликка илмий далил эмас.

Женнифер Лопес танасининг муайян қисмини суғурталатгани ҳақидаги гаплар ҳам йиллар давомида тасдиқланмаган шоу-бизнес афсонаси сифатида тарқалиб келган. Бундай маълумотлар тиббий мақолага асос бўла олмайди.

Қомат саломатлик ҳақида нимани айтиши мумкин?

Қомат баъзи хавфлар ҳақида умумий ишора бериши мумкин. Айниқса қорин атрофида ортиқча ёғ тўпланиши метаболик касалликлар билан кўпроқ боғланган.

Аммо аёл саломатлигини баҳолашда ташқи кўринишдан кўра қуйидагилар муҳимроқ:

• бел айланаси ва умумий вазн динамикаси;

• қон босими;

• қондаги глюкоза;

• холестерин ва триглицеридлар;

• ҳайз циклининг мунтазамлиги;

• жисмоний фаоллик;

• уйқу ва овқатланиш;

• оилавий касалликлар тарихи.

Кенг ёки тор соннинг ўзи инсонни соғлом ёки носоғлом деб белгиламайди.

Асосий хулоса

Сон ва думба атрофидаги ёғ қориндаги висцерал ёғга нисбатан метаболик жиҳатдан хавфсизроқ бўлиши мумкин. Эстроген ҳам аёлларда ёғнинг пастки танада тўпланишига таъсир қилади.

Аммо қолган кўплаб даъволар муболаға қилинган:

• кенг сон гормон таҳлили ўрнини босмайди;

• у туғруқнинг осон кечишини кафолатламайди;

• туғма аномалияларнинг олдини олмайди;

• ақлли фарзанд туғилишини башорат қилмайди;

• 0,7 нисбат барча учун мажбурий «идеал» эмас.

Аёл танаси битта стандартга сиғмайди. Соғлом қомат — муайян сон ўлчами эмас, балки организмнинг яхши ишлаши, ҳаракатланиш, мувозанатли овқатланиш ва ўз вақтида тиббий текширувдан ўтишдир.

Ушбу қайноқ мақолани яқинларингиз, опа-сингилларингиз ва аёллар гуруҳларига дарҳол юборинг!

Сизнингча, замонавий гўзаллик стандартларида табиий эгри қомат афзалми ёки ўта озиб кетган нозиклик? Ўз фикрингизни изоҳларда қолдиринг!