Суяклар заифлашса сут, камқонликда исмалоқ: 12 та маҳсулот ҳақида керакли маслаҳатлар

Бош оғриганда тарвуз ейиш, ухлай олмаганда киви истеъмол қилиш, қабзиятда қораолхўри тановул қилиш — бу тавсиялар ижтимоий тармоқларда тез-тез учрайди. Уларнинг айримлари илмий асосга эга, бошқалари эса фақат қисман тўғри. Энг муҳими, фойдали маҳсулотни касалликка қарши дори билан адаштирмаслик керак.

Инсон саломатлигида овқатланишнинг ўрни беқиёс. Кундалик дастурхонимиздаги маҳсулотлар организмни витаминлар, минераллар, оқсил ва бошқа зарур моддалар билан таъминлайди. Аммо бир маҳсулотни истеъмол қилиш орқали муайян касалликдан халос бўлиш ёки унинг аломатларини бутунлай йўқотиш мумкинми?

Масалан, суяклар заифлашганда сут ичиш, камқонликда исмалоқ ейиш, шамоллаганда занжабилли чой ичиш тавсия қилинади. Бу маслаҳатларнинг замирида маълум бир ҳақиқат бор. Бироқ ҳар бир ҳолатнинг сабаби турлича бўлиши мумкин.

Қуйида 12 та кенг тарқалган тавсияни кўриб чиқамиз: уларнинг қай бири фойдали, қайси бирига эҳтиёткорлик билан ёндашиш керак?

1. Суяклар заифлашса — сут ичиш

Сут, қатиқ, йогурт ва пишлоқ кальций манбаи ҳисобланади. Кальций эса суяклар ва тишларнинг мустаҳкамлиги учун зарур. Шу сабабли сут маҳсулотларини меъёрида истеъмол қилиш суяк саломатлигини сақлашга ёрдам беради.

Бироқ суякларнинг заифлашиши фақат кальций етишмаслиги билан боғлиқ эмас. D витамини танқислиги, камҳаракатлик, ёшга боғлиқ ўзгаришлар ва айрим касалликлар ҳам бунга сабаб бўлиши мумкин.

Шунинг учун сут ичиш фойдали одат бўлса-да, остеопороз ёки бошқа суяк касалликларини даволаш ўрнини босмайди. Зарур ҳолларда шифокор текшируви ва тавсия этган даволаш усули керак бўлади.

2. Ҳуснбузарлар пайдо бўлса — саримсоқ пиёз ейиш керакми?

Саримсоқ таркибида биологик фаол бирикмалар мавжуд. Аммо уни истеъмол қилиш ҳуснбузарларни йўқотиши ёки акнени даволаши илмий жиҳатдан ишончли исботланмаган.

Дерматологлар айрим ҳолларда овқатланиш тартиби акнега таъсир қилиши мумкинлигини таъкидлайди. Масалан, қондаги қанд миқдорини тез оширадиган маҳсулотларни кўп истеъмол қилиш баъзи одамларда ҳуснбузарларни кучайтириши мумкин. Лекин акненинг сабаблари кўп ва уни даволашда тери парвариши ҳамда зарур тиббий воситалар муҳим ўрин тутади.

Яна бир муҳим огоҳлантириш: хом саримсоқни ҳуснбузар устига суртиш мумкин эмас. У терида кучли таъсирланиш ва ҳатто кимёвий куйишга сабаб бўлиши мумкин.

3. Энергия етишмаяптими? Банан ёрдам бериши мумкин

Банан таркибида углеводлар, калий ва бошқа фойдали моддалар бор. Углеводлар организм учун энергия манбаи бўлгани сабабли банан очликни босиш ва жисмоний фаоллик олдидан қувват олишга ёрдам бериши мумкин.

Шу жиҳатдан у кундалик овқатланиш учун қулай мева ҳисобланади.

Бироқ доимий чарчоқ, ҳолсизлик ва қувватсизликни фақат овқат етишмаслиги билан изоҳлаш нотўғри. Бундай ҳолат камқонлик, уйқу бузилиши, қалқонсимон без фаолиятидаги ўзгаришлар ёки бошқа саломатлик муаммолари билан боғлиқ бўлиши мумкин.

4. Шамоллаш ёки гриппда — занжабилли чой

Занжабилли чой иссиқ ичимлик сифатида томоқдаги ноқулайликни енгиллаштириши, организмга суюқлик етказиб бериши ва вақтинча таскин бериши мумкин.

Аммо занжабил грипп вирусини йўқ қилмайди ва касалликни кафолатли даволамайди. Шамоллаш ва грипп турли вируслар билан боғлиқ бўлиб, уларга қарши ёндашув ҳам бир хил эмас.

Юқори ҳарорат, нафас қисиши, кўкракда оғриқ ёки аҳволнинг оғирлашиши кузатилса, фақат уй шароитидаги ичимликларга ишониб қолмасдан, тиббий ёрдамга мурожаат қилиш зарур.

5. Камқонликда — исмалоқ ейиш

Исмалоқ таркибида темир мавжуд. Темир эса гемоглобин ишлаб чиқарилиши учун зарур бўлган минераллардан бири. Шу сабабли уни овқатланиш тартибига киритиш фойдали.

Бироқ исмалоқдаги темир ўсимлик манбасидан олинадиган темир турига киради ва организм уни ҳайвон маҳсулотларидаги темирга нисбатан қийинроқ ўзлаштиради.

Бу жараённи яхшилаш учун исмалоқни лимон, булғор қалампири, помидор ёки С витаминига бой бошқа маҳсулотлар билан бирга истеъмол қилиш мумкин.

Энг муҳими, камқонликни фақат исмалоқ билан даволаб бўлмайди. Унинг сабаби темир танқислиги, B12 витамини етишмаслиги, фолат танқислиги ёки бошқа омиллар бўлиши мумкин. Шунинг учун қон таҳлиллари орқали сабабни аниқлаш ва шунга мос даволаниш муҳим.

6. Ошқозон ва ичак фаолияти бузилса — йогурт

Таркибида тирик фойдали бактериялар бўлган айрим йогуртлар ичак микрофлорасини қўллаб-қувватлаши мумкин. Пробиотиклар деб аталадиган ушбу микроорганизмлар айрим ҳазм муаммоларида фойда бериши эҳтимолдан холи эмас.

Бироқ ҳар қандай йогурт бир хил таъсир кўрсатмайди. Маҳсулот таркиби, ундаги бактерия турлари ва инсоннинг саломатлик ҳолати муҳим аҳамиятга эга.

Йогурт ошқозон оғриғи, гастрит, яра ёки бошқа касалликларнинг универсал давоси эмас. Қориндаги оғриқ, кўнгил айниши ва ҳазм бузилиши такрорланса, унинг сабабини аниқлаш керак.

7. Бош оғриганда — тарвуз ейиш

Тарвуз таркибининг катта қисми сувдан иборат. Шу сабабли у организмни суюқлик билан таъминлашга ёрдам беради.

Айрим ҳолларда сувсизланиш бош оғриғига сабаб бўлиши ёки уни кучайтириши мумкин. Бундай вазиятда етарли миқдорда сув ичиш ва сувга бой маҳсулотлар истеъмол қилиш фойдали бўлиши мумкин.

Лекин ҳар қандай бош оғриғини сувсизланиш билан боғлаш хато. Мигрень, қон босими ўзгариши, уйқу етишмаслиги ва бошқа омиллар ҳам оғриқ келтириб чиқариши мумкин. Тўсатдан бошланган жуда кучли оғриқ, кўриш ёки нутқ бузилиши каби белгилар пайдо бўлса, зудлик билан тиббий ёрдам зарур.

8. Иммунитетни қўллаб-қувватлаш учун — апельсин

Апельсин С витаминига бой. Бу витамин иммун тизимининг меъёрда ишлаши, ҳужайраларни ҳимоя қилиш ва организмда коллаген ҳосил бўлишида иштирок этади.

С витамини етишмаслиги иммун функциясига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Шунинг учун апельсин, лимон, киви, булғор қалампири ва бошқа сабзавот-меваларни истеъмол қилиш фойдали.

Аммо апельсин ейиш инсонни грипп ёки бошқа инфекциялардан тўлиқ ҳимоя қилмайди. Иммун тизимининг меъёрда ишлаши учун турли витамин ва минералларни ўз ичига олган мувозанатли овқатланиш, етарли уйқу ва жисмоний фаоллик ҳам муҳим.

9. Стресс ва асабийликда — қора шоколад

Қора шоколад таркибида какао флаваноллари ва бошқа биологик фаол бирикмалар мавжуд. Айрим тадқиқотларда какао маҳсулотларининг стресс билан боғлиқ айрим кўрсаткичларга таъсири ўрганилган.

Шоколад истеъмоли баъзи одамларда кайфиятни вақтинча кўтариши ҳам мумкин. Бироқ бу уни стресс ёки хавотирни даволайдиган воситага айлантирмайди.

Қора шоколадни ҳам меъёрида истеъмол қилиш керак. Унинг таркибида калория, ёғ ва баъзи турларида шакар миқдори юқори бўлиши мумкин.

10. Ухлай олмаяпсизми? Киви истеъмол қилиб кўринг

Киви С витамини ва бошқа фойдали моддаларга бой мева ҳисобланади. Унинг уйқу сифатига таъсири бўйича ҳам тадқиқотлар ўтказилган.

Масалан, кичик ҳажмдаги бир тадқиқотда уйқу билан боғлиқ муаммолари бўлган катталар тўрт ҳафта давомида ухлашдан олдин икки дона киви истеъмол қилган. Натижаларда уйқуга кетиш вақти ва уйқу сифати билан боғлиқ айрим кўрсаткичларда ижобий ўзгаришлар қайд этилган.

Бироқ тадқиқотда иштирокчилар сони кам бўлган. Шунинг учун киви уйқусизликни даволайди, деб хулоса қилишга ҳали асос етарли эмас.

Агар уйқу муаммоси узоқ давом этса, унинг сабабларини аниқлаш муҳим. Стресс, кечки пайт кофеин истеъмол қилиш, уйқу режими бузилиши ва айрим касалликлар бунга таъсир кўрсатиши мумкин.

11. Қабзиятда — қораолхўри

Бу рўйхатдаги энг асосли тавсиялардан бири — қуритилган қораолхўри истеъмол қилишдир.

У таркибида клетчатка ва сорбитол мавжудлиги сабабли ичак фаолиятини рағбатлантиришга ёрдам беради. Сорбитол ичакда сувни ушлаб туриш хусусиятига эга, бу эса ахлат массасини юмшатиши мумкин.

Айрим клиник тавсияларда қабзиятни енгиллаштириш учун қораолхўри ва унинг шарбатидан фойдаланиш қайд этилган. Киви ҳам ичак фаолиятига ижобий таъсир кўрсатиши мумкин.

Шу билан бирга, клетчаткани кўпайтириш билан бирга етарли сув ичиш ҳам муҳим. Қабзият узоқ давом этса, қоринда кучли оғриқ ёки ахлатда қон кузатилса, шифокорга мурожаат қилиш зарур.

12. Оғиздан нохуш ҳид келса — кашнич ёрдам берадими?

Кашнич ва петрушка каби кўкатларнинг хушбўй ҳиди оғиздаги нохуш ҳидни қисқа муддатга ниқоблаши мумкин. Аммо улар муаммонинг асл сабабини бартараф этмайди.

Оғиздан нохуш ҳид келиши тиш кариеси, милк касалликлари, тил устида бактериялар тўпланиши, оғиз қуриши ёки бошқа муаммолар билан боғлиқ бўлиши мумкин.

Шунинг учун тишларни мунтазам тозалаш, тил юзасини ҳам парвариш қилиш, етарли сув ичиш ва стоматолог кўригидан ўтиш муҳим. Агар нохуш ҳид сақланиб қолса, уни фақат кўкатлар билан яшириш тўғри эмас.

Қайси тавсияларга кўпроқ ишониш мумкин?

Ушбу 12 та маслаҳатнинг барчаси бир хил даражада илмий асосга эга эмас. Айрим маҳсулотлар организмни зарур моддалар билан таъминлайди, бошқалари эса фақат муайян ҳолатда ёрдам бериши мумкин.

Қисқача хулоса:

• Сут — кальций манбаи, суяклар саломатлиги учун фойдали.

• Саримсоқ — ҳуснбузарларни даволаши исботланмаган.

• Банан — углеводлар орқали энергия беради.

• Занжабилли чой — шамоллашда вақтинча таскин бериши мумкин, аммо вирусни йўқ қилмайди.

• Исмалоқ — темир манбаи, лекин камқонликни мустақил даволамайди.

• Йогурт — айрим турлари ичак микрофлорасини қўллаб-қувватлаши мумкин.

• Тарвуз — организмни суюқлик билан таъминлашга ёрдам беради.

• Апельсин — С витамини манбаи, иммун тизими учун фойдали.

• Қора шоколад — кайфиятга ижобий таъсир кўрсатиши мумкин, аммо стресс давоси эмас.

• Киви — уйқу сифатига таъсири бўйича дастлабки ижобий тадқиқотлар мавжуд.

• Қораолхўри — қабзиятни енгиллаштиришда фойдали бўлиши мумкин.

• Кашнич — оғиздаги нохуш ҳидни вақтинча ниқоблайди, сабабини даволамайди.

Энг муҳим қоида: маҳсулот — дори эмас

Соғлом овқатланиш инсон организмининг меъёрда ишлаши учун муҳим шартлардан биридир. Бироқ бирор маҳсулотни истеъмол қилиш орқали барча касалликларнинг олдини олиш ёки уларни даволаш мумкин эмас.

Доимий чарчоқ, камқонлик, бош оғриғи, уйқусизлик, ҳазм бузилиши ёки бошқа такрорланувчи аломатлар организмдаги муайян муаммодан дарак бериши мумкин. Бундай ҳолатларда фақат халқона маслаҳатларга таяниб қолмасдан, шифокор кўригидан ўтиш керак.

Дастурхонимиздаги оддий маҳсулотлар саломатлигимиз учун катта аҳамиятга эга. Аммо энг тўғри ёндашув — уларни дори ўрнида эмас, балки мувозанатли овқатланишнинг бир қисми сифатида қабул қилишдир.