Олимлар ва шифокорлар бешикнинг бола соғлиғига яширин зарарларини очиқлади (видео)

Бошингизнинг орқа қисмини ушлаб кўрганмисиз? Кўпчилигимизда энса қисми текис, яъни ясси шаклга эга. Антропологлар ва тиббиёт олимлари Марказий Осиё халқларида кенг учрайдиган бу кўринишни бевосита миллий урф-одатимиз бўлган бешик билан боғлайдилар.

Гўдаклик чоғида соатлаб қаттиқ ёстиқда ҳаракатсиз ётиш ва тананинг сиқиб боғланиши боланинг нафақат бош шаклига, балки суяк-бўғим тизими ва умумий жисмоний ривожланишига ҳам жиддий таъсир кўрсатиши илмий тадқиқотларда ўз исботини топмоқда.

«Бешик деформацияси»: Ясси энса қаердан пайдо бўлади?

Чақалоқнинг бош суяклари жуда юмшоқ ва эгилувчан бўлади:

• Қаттиқ ёстиқ ва бир хил ҳолат: Кун бўйи қаттиқ ёстиққа бир хил босим билан ётган бошнинг энса қисми оғирлик таъсирида осонгина текисланиб, ясси бўлиб қолади;

• Илмий атама: Рус антропологлари қадимий бош суякларини ўрганиш жараёнида айнан шу шаклга «бешик деформацияси» дея расмий таъриф берганлар;

• «Ўтиб кетади» дейиш хато: Тожикистонда ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, 1 ёшдан кейин ҳам бешикка беланган болаларнинг бош шакли ҳатто 4–5 ёшга етганда ҳам сезиларли даражада яссироқ қолиб кетган.

Ҳаракат чекланиши: Кечиккан ўтириш ва юриш

Бешикдаги маҳкам тана боғичи болани табиий эркинлигидан — тепиниш, ёнбошга ағдарилиш ва бошини мустақил кўтариш имкониятидан тўлиқ маҳрум қилади:

• Кечиккан кўникмалар: Тадқиқотларга кўра, мунтазам бешикка беланган 8 ойлик болаларнинг атиги 44 фоизигина мустақил ўтира олган;

• Халқаро меъёрлар: Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) стандартларида эса 8 ойлик болаларнинг 95 фоизи ўтириши кераклиги кўрсатилган;

• 16 ойликда юрмаслик: Ушбу тадқиқотдаги болаларнинг ҳар учтасидан бири ҳатто 16 ойлик бўлганида ҳам мустақил юришни бошлай олмаган.

Бўғим чиқиши ва букри қомат: Ортопед хулосаси

Ортопед шифокор Фарҳод Орифовнинг таъкидлашича, бола қанча кўп эркин ҳаракат қилса, унинг қомати шунча тўғри шаклланади:

• Мушаклар заифлашуви: Бўйин ва орқа мушаклари фақатгина фаол ҳаракат жараёнида чиниқади;

• Сон бўғими дисплазияси хавфи: Бола оёқларини бир-бирига текислаб, жипслаб боғлаш сон бўғимининг чиқиб кетиш хавфини бир неча баробарга оширади;

• Мўғулистон тажрибаси: Бўғими ҳали тўлиқ етилмаган 80 нафар чақалоқ иштирокидаги синовда, қаттиқ ўраб қўйилган 40 та боланинг 8 тасида дисплазия аниқланган, эркин қолдирилган 40 тасида эса бирорта ҳам касаллик кузатилмаган. Оғир ҳолатда даволанмаган дисплазия келажакда оёқлар узунлигининг фарқланишига, оқсоқликка ва ёшликданоқ бўғимлар емирилишига сабаб бўлади.

Сумак гигиенаси ва нафас қисилиши

Педиатр Маҳсуд Мухторов бешик аксессуарларининг хавфлари ҳақида огоҳлантиради:

• Инфекция манбаи: Сумак ва унинг атрофидаги гигиена мунтазам ҳамда тўғри таъминланмаса, нозик жинсий аъзоларда оғир бактериал ва яллиғланиш инфекциялари ривожланади;

• Ҳавосизлик ва иссиқ уриши: Бешик устидан қалин бешикпўш ёпиб қўйилганда ичкарида ҳаво ва кислород камаяди. Педиатрлар ухлаётган гўдакнинг боши доимо очиқ туриши, танаси қизиб кетмаслиги кераклигини қатъий таъкидлайдилар.

«Биз ҳам бешикда ётганмиз, ҳеч нарса қилмаган» деган фикр бола соғлиғига оид замонавий тиббиётда илмий далил бўла олмайди. Фарзандингизни соатлаб ҳаракатсиз боғлаб қўйманг — боғичларни ечиб, эркин ҳаракатланишига, мушакларининг чиниқишига имкон яратинг. Бешикнинг нохуш изларини болангизга умрбод мерос қолдирманг.