Foto: Anupam Nath / AP / Scanpix / LETA
Yovvoyi tabiat qoʻynida unutilmas lahzalarni muhrlash istagi baʼzan nafaqat inson, balki hayvonlar hayoti uchun ham jiddiy xavf tugʻdirmoqda. Hindiston hukumati sayyohlarning masʼuliyatsizligi sabab keskin choralarga qoʻl urdi. Endilikda yoʻlbars qoʻriqxonalarida smartfonlardan foydalanish «non-grata» deb eʼlon qilindi. Zamin.uz safari bogʻlaridagi yangi cheklovlar va ularning sabablarini tahlil qiladi.
Smartfonlar — xavf manbai
2025 yilning noyabr oyida Hindiston Oliy sudi tarixiy qaror qabul qildi: endilikda yoʻlbars qoʻriqxonalariga sayohat qiluvchilar «safari» vaqtida telefon ishlata olmaydilar. Bunga sabab — dam oluvchilarning hayvonlarni suratga olishga haddan tashqari berilib ketishidir. Bunday harakatlar nafaqat insonlar va gidlarni xavf ostida qoldirmoqda, balki vahshiy hayvonlarda kuchli stressni yuzaga keltirmoqda.
Ranthambordagi shov-shuvli voqea
2026 yil fevral oyida ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan video bu qarorning qanchalik toʻgʻri ekanini isbotladi. Rajastxan shtatidagi Ranthambor bogʻida bir nechta safari mashinalari yoʻlbarsni qurshovga olib, uning yoʻlini toʻsib qoʻygan. Qoʻrqib ketgan va qamalda qolgan hayvon sayyohlarning kameralari qarshisida qayerga borishini bilmay hayron qolgan. Bunday holatlar Hindistonda oddiy holga aylanib qolgani achinarlidir.
Aqlsizlik va selfi qurbonlari
Hindistonlik jurnalist Charukesi Ramadurai sayyohlarning «suratga olish jazavasi» qanday oqibatlarga olib kelayotganini achchiq misollar bilan tasvirlaydi:
Sayyohlar telefonlarini tushirib yubormoqda va gidlar uni olish uchun yoʻlbarslar yaqinida mashinadan sakrab tushishga majbur boʻlmoqda;
Onasi selfi bilan ovora boʻlgan paytda bola mashinadan yiqilib tushgan holatlar kuzatilgan. Bu vaqtda yoʻlbars atigi bir necha qadam narida boʻlgan.
Statistika: Xavf va tiklanish
Hindiston — dunyodagi Bengal yoʻlbarslarining 75 foiziga (3600 boshdan ortiq) uylik qiladigan asosiy mamlakatdir. 2010 yildan buyon ularning soni ikki baravar koʻpaygan boʻlsa-da, bu tur hamon yoʻqolish xavfi ostida qolmoqda. Shu bilan birga, «safari» turizmining ommalashuvi insonlar oʻlimiga ham sabab boʻlyapti: soʻnggi besh yil ichida yoʻlbarslar hujumi natijasida 418 kishi halok boʻlgan.
Global trend: Tabiatni muhofaza qilish kuchaymoqda
Hindiston bu borada yolgʻiz emas. Yovvoyi tabiatni asrash maqsadida boshqa davlatlar ham qatʼiy qoidalar kiritmoqda:
Keniya: Gnu antilopalarining migratsiyasiga xalaqit bergan sayyohlar va turoperatorlar uchun jazo choralari kuchaytirildi.
Shpitsbergen: Endi sayyohlarga oq ayiqlarga 300–500 metrdan yaqinroq kelish qatʼiyan man etildi.
Endilikda Hindistondagi qoʻriqxonalarga kirishdan oldin sayyohlar telefonlarini maxsus qutilarda qoldirishga majbur boʻladilar.
Aziz mushtariylar, sizningcha, qoʻriqxonalarda telefonni taqiqlash hayvonlarni asrash uchun yetarlimi? Yoki sayyohlar uchun yanada qatʼiyroq jazolar joriy etilishi kerakmi?
Tabiat va turizm olamidagi eng muhim yangiliklarni Zamin.uz saytida kuzatishda davom eting.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
