Jahon hamjamiyati va xalqaro siyosat maydonidagi eng og‘riqli nuqta bo‘lib qolayotgan Yaqin Sharq zaminidan so‘nggi kunlarda yana xavotirli va murakkab xabarlar kelishda davom etmoqda. Isroil va Falastin o‘rtasidagi ko‘p yillik nizolar fonida, G‘azo sektoridagi vaziyat yangi, yanada keskin tus oldi.
Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyahu mamlakat qurolli kuchlariga G‘azo sektori ichkarisiga yanada chuqurroq kirib borish va u yerdagi nazorat qilinadigan hududlar ko‘lamini sezilarli darajada kengaytirish bo‘yicha rasmiy topshiriq berganini ochiqladi. 2023 yildagi ma’lum qonli voqealardan so‘ng boshlangan va ikki yildan buyon davom etayotgan vayronkor urush oqibatida G‘azo hududi qariyb xarobazorga aylangan bo‘lib, ayni paytda uning katta qismi Isroil armiyasi tomonidan boshqarilmoqda.
Xalqaro tinchlik kelishuvlariga qaramay, mintaqada vaziyatning qayta chigallashishi va siyosiy sahna ortidagi asl maqsadlar tafsilotini siz uchun batafsil tahlil qilamiz.
«Sariq chiziq»ning buzilishi va Netanyahuning ambitsiyalari
2025 yilning oktyabr oyida AQSH vositachiligida ikki tomonlama o‘t ochishni to‘xtatish va sulh tuzish bo‘yicha muhim bitim imzolangan edi. Ushbu hujjatga ko‘ra, Isroil harbiy bo‘linmalari o‘z nazorat chegarasini belgilab beruvchi maxsus «Sariq chiziq» ortiga chekinishi lozim edi. O‘shanda bu xarita G‘azo sektori umumiy maydonining qariyb 53 foizini Isroil ixtiyorida qoldirgan, qolgan qismi esa Hamas boshqaruvi ostida edi.
Biroq, xalqaro kuzatuvchilar va nufuzli «Reuters» nashrining fosh qilishicha, Isroil tomoni ushbu kelishuvni bir tomonlama buzgan:
Isroil harbiylari «sariq chiziq»ni anglatuvchi ulkan beton bloklarni Hamas nazoratidagi ichki hududlarga qarab surib qo‘ygan. Shu yilning mart oyida e’lon qilingan harbiy xaritalar Isroilning cheklangan zonasi G‘azo umumiy yerlarining qariyb 64 foizini qamrab olganini ko‘rsatmoqda. Netanyahuning o‘zi ham omma oldidagi chiqishlarida hududning 60 foizdan ziyodi ularning qo‘lida ekanini bot-bot takrorlamoqda.
Bosib olingan G‘arbiy Sohilda tashkil etilgan siyosiy konferensiyada nutq so‘zlagan Bosh vazir zaldagi tinglovchilarning «Hududning 100 foizini egallash kerak!» degan hayqiriqlariga javoban o‘z rejalarini quyidagicha bayon qildi:
«Biz hozir hududning 60 foizini nazorat qilyapmiz. Avval 50 edi, mana 60 ga o‘tdik. Birinchi navbatda maqsad — 70 foiz. Keling, avval shundan boshlaylik. Biz ularni [Hamasni] har tomondan siqib boryapmiz, qolgan qismi bilan esa keyinroq shug‘ullanamiz».
Siyosiy o‘yinlar: Saylovlar va diqqatni chalg‘itish manevri
AQSHning nufuzli «The New York Times» (NYT) nashri tahlilchilarining fikriga ko‘ra, G‘azoda bu qadar tajovuzkorlikni oshirish ortida shaxsiy siyosiy manfaatlar ham yotibdi. Joriy yil yakunida Isroilda o‘ta og‘ir kechishi kutilayotgan qayta saylovlar bo‘lib o‘tadi va Netanyahu ushbu harbiy harakatlar orqali mahalliy aholi diqqatini ichki muammolardan chalg‘itishga urinmoqda.
Isroil hukumatini qaysi noxush xabarlar xavotirga solyapti?
Livandagi muvaffaqiyatsizlik: Isroil qurolli kuchlari Livan shimolidan «Hizbulloh» guruhi tomonidan, ayniqsa zamonaviy dronlar (uchuvchisiz uchish apparatlari) orqali uyushtirilayotgan tinimsiz hujumlarni to‘xtatishda katta qiyinchiliklarga uchramoqda.
Xalqaro xavotir: Ko‘plab isroilliklar AQSH va Eron o‘rtasida olib borilayotgan yashirin muzokaralar yakunida Isroil manfaatlariga zid bo‘lgan «yomon kelishuv» imzolanishidan jiddiy tashvishda.
Sulh soyasidagi qurbonlar va bayramdagi fojia
Isroil rahbariyati G‘azo, Suriya va Livanda bosib olingan ushbu yerlarni go‘yoki o‘z xavfsizligini ta’minlovchi «bufer zonalar» deb ataydi. Ammo falastinliklar buni o‘z tuproqlaridan butunlay haydab chiqarish va majburiy migratsiya (ko‘chirish) strategiyasining bir qismi deb hisoblamoqda.
Eng achinarlisi, AQSH tomonidan taklif etilgan tinchlik rejasi va Isroil qo‘shinlarini olib chiqib ketish bo‘yicha muzokaralar boshi berk ko‘chaga kirib qolgan bir paytda, oddiy aholi halok bo‘lishda davom etmoqda. Salomatlikni saqlash rasmiylarining bildirishicha, sulh e’lon qilinganidan buyon Isroil zarbalari oqibatida 900 dan ortiq falastinlik hayotdan ko‘z yumgan.
Yaqinda, butun musulmon olami ulug‘ Qurbon hayiti bayramini nishonlayotgan, G‘azo aholisi vayronalar va chodirlarda bir dasturxon atrofida to‘plangan muqaddas kunlarda uyushtirilgan navbatdagi havo hujumi oqibatida kamida 10 nafar tinch aholi, jumladan 5 nafar begunoh bolakay qurbon bo‘ldi. Isroil tomoni esa ushbu hujum orqali Hamas harbiy qanotining oliy rahbari yo‘q qilinganini da’vo qilmoqda.
Minqada tinchlik va barqarorlik qaror topishi, begunoh insonlar o‘limi to‘xtashi butun jahon ahlining eng katta tilagi bo‘lib qolmoqda. Sahifamizni kuzatishda davom eting, aziz o‘quvchilar.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
