Tramp Eronga berilishi kutilayotgan katta zarbani nega kechiktirdi?

AQSH prezidenti Donald Tramp Eronga qarshi harbiy operatsiyani keskin kengaytirish rejasini hozircha ortga surdi. Vashingtonning qaroriga diplomatik hisob-kitoblardan tashqari, yana bir jiddiy xavf — Yaqin Sharqdagi havo mudofaasi raketalari zaxirasi tez kamayib borayotgani ta’sir qilgani aytilmoqda.

Juma kuni AQSH harbiylariga yangi zarbalarni amalga oshirmaslik haqida ko‘rsatma berildi. Biroq bu urush tugaganini emas, Vashington keyingi qadamning narxini qayta hisoblayotganini anglatishi mumkin.

13 kunlik hujumlardan keyin kutilmagan tanaffus

Axios manbalariga ko‘ra, Tramp juma kuni Eron hududiga yangi zarbalar bermaslikni buyurgan. Shu tariqa AQSHning deyarli ikki hafta davom etgan kundalik harbiy operatsiyalari vaqtincha to‘xtagan.

Bundan ikki kun avval Tramp Eronga avvalgi operatsiyalardan ham kengroq «ulkan hujum» uyushtirishga yaqin turganini aytgan, ammo yakuniy qaror hali qabul qilinmaganini ta’kidlagan edi.

Hozirgi tanaffus rasmiy sulh emas. Zarba berish imkoniyati hamon prezident stolida qolmoqda.

Qaror O‘mon delegatsiyasining Tehronga muzokaralar uchun borishi bilan bir vaqtga to‘g‘ri keldi. Bu Vashington keng ko‘lamli eskalatsiyadan oldin diplomatiya uchun yana bir imkoniyat qoldirgan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Asosiy xavf — «Patriot» raketalari zaxirasi

The New York Times manbalariga ko‘ra, Trampning maslahatchilari keng ko‘lamli urush Pentagonning Yaqin Sharqdagi «Patriot» raketa-to‘sgichlari va boshqa havo mudofaasi o‘q-dorilarini xavfli darajada kamaytirishi mumkinligidan ogohlantirgan.

Bu raketalar AQSH bazalari, harbiy xizmatchilar va mintaqadagi ittifoqchilarni Eronning ballistik raketalari hamda uchuvchisiz qurilmalaridan himoya qilish uchun zarur.

Har bir yangi hujum faqat nishonlarga zarba berishni emas, Eronning javobiga qarshi ko‘plab qimmatbaho raketa-to‘sgichlarni ishlatishni ham talab qiladi. Zahiralarning tez sarflanishi AQSHning boshqa mintaqalardagi harbiy tayyorgarligiga, jumladan, Hind-Tinch okeanidagi imkoniyatlariga ham ta’sir qilishi mumkin.

Den Keyn Trampni shaxsan ogohlantirgan

Xabarlarga ko‘ra, AQSH Qo‘shma shtab boshliqlari qo‘mitasi raisi general Den Keyn keng ko‘lamli operatsiyani harbiy jihatdan amalga oshirish mumkinligini bildirgan. Biroq u bunday qaror Markaziy qo‘mondonlik ixtiyoridagi raketa-to‘sgichlar zaxirasini xavfli darajaga tushirishi mumkinligini ham ta’kidlagan.

Vitse-prezident Jey Di Vens ham juma kunigi Oq uy yig‘ilishida urushni kengaytirish va o‘q-dorilar zaxirasi bilan bog‘liq xavotirlarni ko‘targani xabar qilindi.

General Keyn avval ham Eron bilan uzoq davom etadigan urush quyidagi muammolarni keltirib chiqarishidan ogohlantirgan edi:

• AQSH harbiylari uchun xavfning ortishi;

• muhim raketalar zaxirasining kamayishi;

• mintaqaviy ittifoqchilar yordamining cheklanishi;

• bir nechta mojaroga bir vaqtda tayyor turish qobiliyatining pasayishi.

Faqat raketalar emas: kattaroq xavflar ham bor

Ma’muriyat rasmiylari harbiy zaxiralardan tashqari, mojaroning butun Yaqin Sharqqa tarqalishidan ham xavotirda ekani aytilmoqda.

Keng ko‘lamli eskalatsiya:

• Eron zarbasi ostida qolishi mumkin bo‘lgan Fors ko‘rfazi davlatlarini Vashingtondan uzoqlashtirishi;

• Hurmuz bo‘g‘ozidagi vaziyatni yanada og‘irlashtirishi;

• neft va gaz narxlarini keskin oshirishi;

• global iqtisodiy beqarorlikni kuchaytirishi;

• yangi gumanitar va migratsiya inqirozini keltirib chiqarishi mumkin.

AQSHning asosiy maqsadlaridan biri Hurmuz bo‘g‘ozida kemalarning xavfsiz harakatini tiklash bo‘lib qolmoqda. Jahon neft savdosining muhim qismi o‘tadigan ushbu hududdagi uzoq muddatli mojaro butun dunyo bozorlariga ta’sir qilishi mumkin.

Yangi zarbalar Eronni muzokaraga qaytaradimi?

Tramp ma’muriyatidagi ayrim amaldorlar katta hujumlar Tehronni muzokara stoliga qaytarishiga shubha qilmoqda. Ularning fikricha, tashqi tahdid aksincha Eron jamiyati va hokimiyat tizimini umumiy dushmanga qarshi birlashtirishi mumkin.

Mintaqadagi vositachi davlatlar — Qatar, O‘mon, Misr va Pokiston esa harbiy to‘qnashuvni yumshatish hamda muzokaralarni qayta boshlashga urinmoqda. Biroq hozircha tomonlar uzoq muddatli kelishuv shartlari bo‘yicha murosaga kelgani yo‘q.

Tramp urushni to‘xtatdimi?

Hozircha yo‘q. Juma kunigi qaror Eronga qarshi kampaniyaning yakunlanganini anglatmaydi. Oq uy barcha harbiy variantlar saqlanib qolayotganini va Tehronning keyingi harakatlariga qarab zarbalar qayta boshlanishi mumkinligini bildirmoqda.

Ammo bu tanaffus muhim bir haqiqatni ko‘rsatdi: hatto eng yirik harbiy derjava ham raketalar, ittifoqchilarning pozitsiyasi va iqtisodiy oqibatlarni hisobga olmasdan cheksiz urush olib bora olmaydi.

Endi asosiy savol — Tramp ushbu fursatdan muzokara uchun foydalanadimi yoki «Patriot» zaxiralari qayta hisoblab chiqilgach, Eronga qarshi yanada katta operatsiyani boshlaydimi?