Ilon Maskning otasi Ukrainadagi demokratiyaga qanday baho berdi?

Amerikalik milliarder Ilon Maskning otasi, janubiy afrikalik tadbirkor Errol Mask Ukrainadagi siyosiy vaziyatga keskin munosabat bildirdi. U RIA Novosti agentligiga bergan intervyusida mamlakatni demokratik davlat deb hisoblamasligini aytib, asosiy e’tirozlaridan biri sifatida saylovlar o‘tkazilmayotganini ko‘rsatdi.

Biroq Ukrainada prezidentlik saylovining o‘tkazilmasligi masalasi siyosiy bahslardan tashqari, mamlakatda amal qilayotgan harbiy holat va uning huquqiy tartibi bilan ham bog‘liq. Ukraina qonunchiligi harbiy holat vaqtida prezidentlik, parlament va mahalliy saylovlarni o‘tkazishni taqiqlaydi.

Errol Maskning javobi qisqa va keskin bo‘ldi

RIA Novosti bilan suhbatda Errol Maskdan Ukrainani demokratik mamlakat deb hisoblaydimi, degan savol so‘ralgan.

U:

«Yo‘q, unday emas»,

deya javob bergan.

Mask o‘z pozitsiyasini Ukrainada umummilliy ovoz berishlar o‘tkazilmayotgani bilan izohlagan. U avvalroq ham Vladimir Zelenskiyning prezidentlik vakolatlari va saylov masalasi bo‘yicha tanqidiy fikr bildirgan edi.

2024 yilda saylov nega o‘tkazilmadi?

Ukraina Konstitutsiyasiga ko‘ra, navbatdagi prezidentlik saylovi prezident vakolatining beshinchi yili mart oyining so‘nggi yakshanbasida o‘tkazilishi kerak. Shu tartib asosida 2024 yilgi navbatdagi saylov sanasi 31 martga to‘g‘ri kelar edi.

Ammo 2022 yil fevralda Rossiyaning keng ko‘lamli bosqini boshlanganidan keyin Ukrainada harbiy holat joriy etildi. Ukraina qonunchiligi esa harbiy holat davrida prezident saylovini o‘tkazishni to‘g‘ridan to‘g‘ri taqiqlaydi. Shu bois 2024 yilda prezidentlik saylovi o‘tkazilmadi.

Shu nuqtada muhim farq bor: saylovni o‘tkazmaslikka umumiy safarbarlikning o‘zi emas, harbiy holatning huquqiy rejimi asos bo‘lgan.

Zelenskiyning vakolati haqidagi bahs qayerdan kelib chiqdi?

Vladimir Zelenskiy 2019 yilda besh yillik muddatga prezident etib saylangan. Shu sabab 2024 yil may oyidan keyin uning maqomi Ukraina urushi atrofidagi siyosiy bahslarning eng keskin mavzularidan biriga aylandi.

Rossiya rahbariyati va qator tanqidchilar Zelenskiyning odatiy besh yillik muddati tugaganini asos qilib, uning legitimligiga shubha bildirib kelmoqda.

Biroq Ukraina Konstitutsiyasining 108-moddasida prezident yangi saylangan prezident lavozimga kirishguniga qadar o‘z vakolatlarini bajarishi belgilangan. Shu sabab Kiyev tomoni Zelenskiy harbiy holat sharoitida ham davlat rahbari vazifasini qonuniy davom ettirayotganini ta’kidlaydi.

Ya’ni «besh yillik muddat tugadi» va «prezident vakolati avtomatik ravishda tugadi» degan tushunchalar huquqiy jihatdan aynan bir narsa emas.

2026 yilda ham harbiy holat saqlanib qolmoqda

Saylov masalasi hozir ham ochiqligicha qolmoqda.

2026 yil 13 iyulda Zelenskiy harbiy holatni yana uzaytirish to‘g‘risidagi farmonni imzoladi. Ukraina parlamenti uni ma’qulladi va harbiy holat 2026 yil 2 avgustdan yana 90 kunga uzaytirildi.

Ukraina Oliy Radasi huzurida saylov qonunchiligi ustida ishlayotgan maxsus guruh ham 2026 yil mayida harbiy holat amal qilayotgan paytda saylov o‘tkazish mumkin emasligi bo‘yicha konsensus mavjudligini ma’lum qilgan. Ayni paytda asosiy e’tibor urushdan keyingi saylovlarni qanday tashkil etish masalasiga qaratilgan.

Saylov masalasi nega bunchalik murakkab?

Urush sharoitida saylov o‘tkazish faqat ovoz berish sanasini belgilash bilan hal bo‘lmaydi.

Frontdagi harbiy xizmatchilarning ovoz berishi, millionlab ichki ko‘chirilganlar va xorijdagi fuqarolarning ishtirokini ta’minlash, Rossiya nazoratidagi hududlarda yashovchilar masalasi, saylov uchastkalari xavfsizligi va siyosiy kampaniya uchun teng sharoit yaratish kabi muammolar mavjud. Shu sabab Ukraina siyosiy doiralarida saylovni o‘tkazish tartibi bo‘yicha alohida huquqiy mexanizm tayyorlash muhokama qilinmoqda.

«Demokratiya yo‘q» degan baho nimani anglatadi?

Errol Maskning Ukraina demokratik davlat emasligi haqidagi gapi — uning siyosiy bahosi.

Saylovlarning muntazam o‘tkazilishi demokratiyaning asosiy shartlaridan biri bo‘lsa-da, mamlakatning demokratik yoki nodemokratik ekanini baholash faqat bitta mezon bilan cheklanmaydi. Siyosiy raqobat, so‘z erkinligi, sud mustaqilligi, fuqarolik huquqlari va hokimiyatning hisobdorligi ham muhim ko‘rsatkichlar hisoblanadi.

Ukrainada esa bu bahs yana bir istisno holat — davom etayotgan urush va harbiy holat sharoitida kechmoqda.

Shu sabab Errol Maskning bayonoti yangi siyosiy bahslarga sabab bo‘lishi mumkin, ammo saylovlarning o‘tkazilmayotgani Ukraina qonunchiligidagi harbiy holat rejimi bilan bevosita bog‘liq ekanini ham hisobga olish kerak.

Fikringizni izohda qoldiring va maqolani tanishlaringizga Telegram yoki boshqa ijtimoiy tarmoqlar orqali ulashing.